[1]  facilius penetrentur, aut materiam
qu≺and≻am
subtilem ad locum
[2]  replendum etiam aere purgata, de se emittant, quae
[3]  denique facilius ab aere purgentur. Ita multiplices corporum varietates gradusque detegentur.        
[  1]  Nota: Elateria eodem modo ponderant secundum
[  2]  altitudinem ut liquores.
Si
in Tubo Torri–
[  3]  celliano delapsus aequiponderat pressioni aeris, aer enim
[  4]  ultra premi non patitur ab hac vi, addatur aliquid hanc vim,
[  5]  ut si sit in Tubo receptaculum ex quo effundi possit Mercurius
[  6] 
aut si per
additur ad compressionem.
Ut si duplicetur
[  7] 
Mercurius, duplicabitur aeris compressio, semperque
Et nihilominus,
[  8] 
puto, eadem Mercurii altitudo servabitur
. Omne enim corpus
[  9] 
quod
cujus rei
in alio Elaterio quam aere experimentum
[ 10]  ita institui potest, sumatur Elaterium, hoc Mercurii
[ 11]  in Tubo aliquo (in summo
licet
aperti) delabentis
[ 12]  pondereque suo aliud corpus Elaterio tendendo appli–
[ 13]  catum deprimentis, ponderepondus tendatur. Esto Mercurius
[ 14]  ab. in Tubo cd. premens
[ 15]  Embolum exactum bd.
[ 16]  qui descendendo
[ 17]  rotam e. chorda
[ 18]  ed. sibi connexam circumagit
[ 19]  et Elaterium tendit. Observetur altitudo ultra quam
[ 20]  Mercurius descendere seu Elaterium tendere non potest. Infunda–
[ 21]  tur plus Mercurii id quod plus est ultra tendet descendetque
[ 22]  embolus Mercuriusque magis, sed nihilominus summum Mer–
[ 23]  curii , quantumcunque tendatur Elaterium, nunquam
[ 24]  descendet infra ab.
pondere simplici hoc non
. Hoc
[ 25]  an verum sit experientia comprobandum est. Et rationis
[ 26]  videtur. Id enim quod additur solum agit, rem
[ 27]  suam, priore imbelli et contrapondio destructo. Agit
[ 28]  vero rem suam totam, quia tota vis Elaterii vicissim
[ 29]  a Mercurio destruitur seu contraponderatur. Hinc
[ 30]  ita comprimit Elaterium ut infra ab. descendat, quasi
[ 31]  non affuisset, et proinde altitudo ab. remanet. Suppono
[ 32]  autem Elaterium esse ejus naturae ut continuo tendi possit
[ 33]  sine ruptura, elegans erit hoc experimentum et magnam
[ 34]  lucem dabit. Nam similiter si demas Mercurium, attolletur
[ 35]  sursum, sed nunquam ultra ab. ergo si pene totus
[ 36]  ademtus sit non attolletur tamen ultra ab. ac si totus adi–
[ 37]  matur, tum demum ipsum Elaterium plane liberatum
[ 38]  erit. Hinc sequitur altitudinem hanc determinari ab
[ 39]  Elaterii statu naturali, seu embolum db.
[ 40]  ad altitudinem a. assurrecturum esse si nihil
[ 41]  sit quod d. premat. Idem ergo si loco Mercurii vel aqua,
[ 42]  vel potius simplex pondus adhibeatur, id enim nunquam
[ 43]  infra eam altitudinem descendet. Sed non erit idem
[ 44]  effectus si duplicetur Tubi latitudo, quia non ideo
[ 45]  angustiae oriuntur, ut in Hydrostaticis aequalitas inde altitudinum
[ 46]  ab angustiis illis oritur; nisi scilicet Elaterium istud sit
[ 47]  liquidum, et Embolus ipse fiat tanto latior, aut potius quia
[ 48]  liquidum nullus sit Embolus. Ita Elaterium
quasi liquidum
poterit esse lana.
[ 49]  Mercurius enim latior, aut pondus latius etiam latiorem lanae
[ 50]  partem comprimere conabitur ergo omnia eadem; et si non
[ 51]  latiorem, fortius tamen hinc contrapondium semper idem. Idem
[ 52]  experimentum fieri potest Aere compresso, cujus naturalis
[ 53]  amplitudo nobis cognita, semper enim descendet Mer–
[ 54]  curius aut aliud pondus
eousque de
praecise infra altitudinem
[ 55] 
naturalem
quam aer posceret, sed in aere discrimen
[ 56]  quod turbatur aer extra tenditurque. Id ergo ut impediatur
[ 57]  fiat hoc machinamentum. Esto
Tubus
praelongus,
[ 58]  clausus utrinque pondere prius immisso, sive id sit Mercurius,
[ 59] 
aliusve liquor
quod optimum
sive aliud exacte
(quadrat enim lateribus
[ 60] 
vitri) sive aliud corpus
vitri lateribus quadrans, hoc si
[ 61]  Tubo toti immittatur, primum
ab
altero latere
utrinque aperto
, inde
[ 62]  ubi Mercurius ad extremum pervenit utrinque clauso, et ita Mercu–
[ 63]  rio descendendi libertas detur descendet per altitudinem
[ 64]  tantam quantam potest, fundum enim non pertinget et
[ 65]  ultra non descendet, nisi pondus ejus augeatur, et quantum
[ 66]  augebitur pondus altius descendet, id est aerem magis reddet
[ 67]  difformem. Id est hinc compressum
hinc
illinc
dilatatum.
[ 68]  Augeatur ejus pondus ut si in Tubo sint receptacula
ex quibus effunditur
magis descendet,
[ 69]  et determinari calculo potest quantum descendere debeat
[ 70]  pro pondere suo, semper autem ad eandem altitudinem
[ 71]  descendet idem pondus, ubicunque in Tubo locetur, nisi locatum in summo
[ 72]  vi opus habeat ad aerem suum exprimendum si aere non sit
[ 73]  purgatum, at si aerem semel expresserit, descendet eodem
[ 74]  modo, antea suspensum. Descendet inquam sed simul suspensum
[ 75]  manebit, quod si diminuatur continue Mercurius, ut si magnete
[ 76]  applicato intus cochleari exhauriatur, ne ponderet, pelletur
[ 77]  sursum, sed nunquam ultra altitudinem datam, quippe
[ 78]  naturalem, si augeatur pondus nunquam infra altitudinem
[ 79]  datam descendet. Hinc colligi potest Mercurium totum
[ 80]  non descensurum, sed semper pendulum ex illa summitate
[ 81]  mansurum, in qua primo positus erat. Is enim est status aeris
[ 82]  inclusi naturalis seu uniformis. Impetu lapsus nonnihil praevertet Mercurius sed
[ 83]  denuo repelletur. Et ut magis pateat veram causam horum effectuum
[ 84]  omnium esse difformitatis repugnantiam, non vero aeris Ela–
[ 85]  terium , et aerem non minus repugnare dilatanti quam comprimenti
[ 86]  aperiatur sursum Tubus
, Mercurius violenter sursum feretur
.
[ 87] 
Quid fiet?
Aer intrabit, et dilatatus in ordinarium statum abibit
[ 88]  sed
partim
abibit etiam
quaeritur an compresso fundi elevato
[ 89] 
ita puto. Externus enim nullam vim passus non conabitur
[ 90] 
ad restitutionem, et ita toti aeris
liberi
gravitati praevalebit
[ 91] 
vis Elastica inclusi, Mercuriusque eousque elevabitur dum
non enim
[ 92] 
satis virium habet, compressus in fundo ad Mercurium elevandum
;
[ 93]  ergo
an
tunc Mercurius magis etiam clauso denuo vitro comprimetur,
[ 94]  ita puto, perinde ac si totus aer utrinque esset aequaliter
[ 95]  compressus, Mercurius aequali facilitate in eo descenderet
[ 96]  quam in ordinario. Etsi enim alioquin aer compressus
[ 97]  jam difficillime comprimatur, id tamen totum fit a sola repugnan–
[ 98]  tia difformitatis, quae hic minor, et ubi uterus compressus nulla.
[ 99] 
Hinc
cum
Auferatur a Tubo
[100]  vas subjectum stagnans
eo momento, quo
[101] 
postquam facta
descensio, Mercurius non effluet.
(Hoc videndum.)
[102]  Agglutinetur eidem Tubo Torricelliano a vase exemto
[103]  alius Tubus, Mercurius non ultra descendet, sed in Tubo
[104]  suspensus manebit.
Hinc sequitur ut Mercurius in Tubo
[105] 
maneat suspensus
Item attollatur
Ut Mercurius in aqua
[106] 
positus suspensus manet
cum aqua est quaterdecies altior. Hinc
[107]  sequitur ut Mercurius in Tubo suspensus maneat ad altitudinem
[108]  determinatam, opus esse ut totum Tubum impleverit et
[109]  ex summa ejus altitudine sit lapsus. Nam si totum Tubum
[110]  non impleverit etsi ex summa ejus altitudine sit lapsus Mercurius
[111]  suspensus in Tubo manebit quod est novum Baroscopii
in aere penduli
experi–
[112]  mentum. Hujus rei vera ratio est, quia repugnantia ad
[113]  descensum majorem est repugnantia aeris contra difformitatem
[114]  nam si magis descenderet, majus in Tubo spatium ab eodem aere
[115]  replendum, exteriorque magis comprimendus. At si cum Tubo augeatur
[116]  etiam Mercurius seu vis cum onere tunc necesse est eadem omnia evenire
[117]  quantacunque sit Tubi altitudo. At cur statur infra 27. pollices? Esto totus tubus Torricel–
[118]  lianus
cum vase
in aere clauso, evacuetur arte pars Mercurii in aerem liberum, eo
[119]  ipso ascendet reliquus, sed nunquam ultra altitudinem datam. (Quemadmodum si novus
[120]  inseratur, nunquam infra altitudinem datam sit descensurus) ergo si plane totus
[121]  Mercurius evacuetur, necesse est tunc eo momento aerem redire in statum natura–
[122]  lem. Ecce ergo determinationem 27. pollicum. Idem si loco evacuationis aut in–
[123]  sertionis potius aer intus in receptaculis superfundatur aut auferatur. Sed cur hi
[124]  27. pollices sunt
semper
status aeris naturalis seu cur tunc compressus esse
[125]  desinit? Ecce aliud experimentum: aufer arte ex Mercurio delapso vel
[126]  in vase stagnante tantundem aut amplius Mercurii quantum est suspen–
[127]  sum, delabitur Mercurius, insere aliquid amplius ultra 27. pollices
[128]  assurget quantum est spatium quod occupat novum insertum sine
[129]  ejus discrimine. Quod ergo ultra comprimi non potest vera
[130]  ratio est a vi Elaterii aerei cum gravitate Mercurii
[131]  collata.
Ut enim Mercurio vel pondere ad Elaterium commune alligato deter–
[132] 
minata quaedam vis est, ex qua pondus datum
Est enim vis Elaterii
[133] 
aerei
tanta, ut a tota massa incumbente non ultra se comprimi
[134]  patiatur
, seu potius ut in tota massa
, ergo a
, in statum illum qui
.
[135] 
Ergo
suspendet quantum massae illi aequiponderat. Nam reliquus
[136]  Mercurius qui Tubum impleverat ultra hos pollices, produxit pondere suo omnem difformitatem, compressitque
[137]  extra Tubum, distendit in Tubo; at qui ipsi massae
[138]  incumbenti aequalis est, is nihil agit, ac proinde non delabitur,
[139]  nam si delaberetur, et ipse produceret difformitatem, quod non
[140]  potest, cum a toto Elaterio aeris in summa ei obsistatur. Sequitur:


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 1.1
text layer 1.2
text layer 2
text layer 3
text layer 4
text replacement
deletion 1
insertion 1


back to index
Catalogue information