[ 1]  non video cert≺e≻ quomodo hujus corporis
aere subtilioris
praesentia aeris pressionem
[ 2] 
Tubique alti
Mercuriique altitudinem
augeat.
Constat e
Inerit enim
[ 3]  utique et aeri Mercurium
aere non purgatum
Tubi Torricelliani
ordinariem pr
communi
[ 4] 
modo adhibitum, prementi,
qui tamen ad eam
[ 5]  altitudinem non pervenit, nec unquam, quod sciam, triginta
[ 6]  pollices excedit, etsi pro temporum locorumque ratione variet.        
[ 7]  Sequitur quarto causam
altitudinis
Mercurii
aquaeve
aut alterius liquoris
ultra
[ 8]  vasis inferius stagnantis horizontem solito altius
[ 9] 
suspensi, esse ab ipso aere petendam
suspensi esse petendam.
Cum enim
[10] 
phaenomenon hoc eveniat tum demum, quoties Mercurius aliusve
[11] 
liquor aere purgatus est, et aere admisso cesset: Non video
[12] 
quomodo aeri ratio hujus effectus adimi possit. Etsi enim eveniat
[13] 
in Recipiente exhausto, evenit tamen et in pleno; et
in ipso
[14] 
ut postea dicam, quod in Recipiente utcunque
       
[15]  Ex his
tribus phaenomenis
quatuor phaenomeni circumstantiis
: primum quod experimentum non
[16]  succedit, nisi liquor sit aere purgatum, secundo quod aere
[17]  immisso cessat, tertio quod cessat tubi lateribus fortiuscule
[18]  percussis, quarto quod in aere pariter ordinario
[19]  et in
Recipiente Magdeburgico suctione attenuato
aere Recipientis Magdeburgici suctione attenuati
[20]  evenit.        
[21]  Horum ut ratio intelligatur, ante omnia annotandum
[22]  puto. Tres esse primarias aeris qualitates, unde
[23]  tot
admiranda ejus
experimenta praeclara pendeant, (1) Gravitatem,
[24]  (2) vim Elasticam, (3) tenacitatem seu partium
[25]  cohaesionem.        
[26]  De Gravitate aeris non est dubitandum postquam Gerickius noster accuratissimis
[27]  observationibus definivit quanto Recipiens exhaustus sit pleno levior
[28]  postquam constat Barometro
tum per Mercurium aquamve, tum etiam simplici aere constructo
aeris varieta
gravitatem mutantis varietatis observari, et quod notatu dignum est
diversos gravitatis
aereae
gradus mensurari;
et adeo
[29]  duo Hemisphaeria cuprea facilius divelli, quando
[30]  Index Barometri est humilior; et aeris gravitatem
[31]  esse minorem, quoties vento agitatur et quasi portatur, quemadmodum
[32]  in aqua agitata corpora saepe natant, quae in quiescente subsidunt.        
[33]  Vis aeris Elastica a gravitate ejus omnino separanda est;
[34]  nam ubi primum
corpus premi
aeri ab aere aliove incumbente
aer ab inferiore aere aliove superiore corpore incumbente
[35] 
premi
desinit, proprio nisu se expandit, instar lanae
aliorumve corporum villosorum
alteriusve
[36] 
corporis villosi.
Etsi sit inter Gravitatem et Elaterium
Est tamen
Conaturque si possit, restituere se in eam expansionem, quam habet aer summus minime pressus. Etsi
vero differant hae qualitates, est tamen inter eas con–
[37]  gruentia admirabilis; cum enim aer in dato aliquo spatio
[38]  comprehensus tantum habeat
pressionis
compressionis
, quantum columna aerea
[39]  ei incumbens habet gravitatis (prorsus ac si Elaterium
quoddam
[40] 
ingenti saxo ei imposito graves)
pondere aliquo appenso tendas).
Sequitur
idem exhausto
[41] 
aere
amoto aere
comprimente vim aeris Elasticam restituentem
[42]  tantam esse quanta antea gravitas columnae aereae comprimentis
[43]  fuerat. Et haec est ratio cur complura phaenomena, quod
[44]  Clarissimus Pascalius ad gravitatem aeris retulerat, ad vim ejus Elasticam
[45]  potius sint referenda, ut quod
globus plu
globulus plumbeus
sclopetarius
[46]  suctu evocatus tanta vi prorumpit per canalem, id enim
[47]  fieri necesse est, quia aer in canali minus premitur
[48]  ab aere incumbente, quando homo sugit; ac proinde sese
[49]  dilatat: item quod
corpora
cohaerent,
[50]  nam si hoc fieret ob solam gravitatem columnae aereae
[51]  non posset
fieri in vase clauso
aere plen
licet pleno
experimentum fieri nisi in aere libero
nec unquam licet
nunquam in vase clauso,
[52]  necesse est ergo
in vase clauso aere pleno
aeris ipsius inclusum
aer ipse Elaterem
in vase clauso tantum
[53]  obstare divulsioni laminarum, quantum obstat in aere
[54]  libero columnae aereae gravitas.
Divulsione enim laminarum in aere libero columna aerea
per totam
atmosphaeram assurgens
atmosphaerae altitudinem producta
basi laminis respondens est elevanda; in aere clauso
columna aerea
altitudine vasis
aer vasis
est comprimendus. Sed idem aer vasis in aere libero positus Elaterio suo renititur columna totius atmosphaerae, ultra compressurae, eadem ergo vi laminis quoque divulsione compressuris obsistet. Et hoc adeo verum est, ut non tantum aer ordinarius vasi inclusus, sed et aer suctione summe attenuatus, qualis in Recipiente exhausto remanet
(neque enim ad rem pertinet an illud corpus residuum appelles: aerem summe attenuatum, an corpus aere
ordinario
subtilius)
, idem praestet. Postquam enim ab alio aere, quippe exucto comprimi desiit, expandit sese, vi proprii Elateris: hinc fit
quod adeo verum est, ut
[55]  corpus illud quod aere exhausto in Recipiente remanet,
[56]  cujuscunque tandem sit naturae, tantundem intus possit,
[57]  ad comprimendas laminas, quantum totae columnae aereae
[58]  gravitas antea potuerat. Ratio est quia illud ipsum
[59]  corpus antea ab ipso columnae aereae pondere in aere libero,
[60]  aut ab aeris Elaterio in vase clauso comprimebatur
[61] 
nunc vero liberatum
et proinde nunc
[62] 
liberatum
tantam habet vim
[63]  Elasticam quanta viscomprimens fuerat, quare nunc liberatum


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 1.1
text layer 1.2
text layer 2
text layer 2.1
text layer 2.2
text layer 3
text replacement
deletion 1
deletion 1.1
insertion 1
insertion 1.1
insertion 1.2


back to index
Catalogue information