[ 1] 
Duriuscule
mihi ≺vi≻detur cum Scholis actum esse, quas
[ 2]  hactenus ob Fugam Vacui suggilavimus; quasi
scilicet
Naturae
[ 3] 
habeat
appetitum quendam tribuentes
. Illud enim ni fallor
[ 4]  dicere voluere: talia phaenomena evenire, quia Vacuum
[ 5]  (acervatum) non possit evenire in natura. Quidni
[ 6]  autem? Quia omnia jam sint plena, ac proinde non possit
[ 7]  evenire Vacuum, nisi aliquod corpus
destruatur
annihiletur
,
[ 8]  aut in alterius locum subeat seu dimensiones ejus penetret.
[ 9]  Hinc corpus aliquod ab alio copore aut aliquo
[10]  loco divelli non posse, nisi aliud corpus possit in ejus locum
[11]  subire. Hactenus illi recte ratiocinati sunt. Sed in eo male,
[12]  quod his phaenomenis probari posse credidere nullum absolute
[13]  vacuum dari posse; cum tantum
posse dari vacuum sensibile
vacuo sensibili apud nos obsistere naturam hinc probetur
.
[14]  Sed qui fit ergo, inquies, quod ille contra vacuum
[15]  nisus naturae tandem vincitur, quod Antliae vires in nimia
[16]  altitudine deficiunt, quod ponderibus appensis duae laminae
[17]  tandem divelluntur. Hujus rei ratio est, quia aucta
pressione
[18] 
vi
tandem
corporum circumjacentium pars in
[19] 
necesse est aut omnia rumpi,
incurvari,
porosve aperiri, aut materiam
[20] 
circumjacentem attenuari in summam subtilitatem
[21]  aut plurimum materiae subtilis, ut aeris
[22]  attenuari, aut etiam aetheris in unum congregari,
[23]  ad poros pervadendos locumque implendum.
[24]  At aer attenuationi suae, aether si quis est,
[25]  collectioni in unum notabilis sui quantitatis resistit.        
[26]  Ita enim necesse est turbari aequilibrium circulationis,
[27]  ut in Hypothesi nostra ostensum est, dum
alibi
hic
in unum corporum
[28]  subtilium collectum est, et proinde corpora alibi tanto sunt
[29]  compressiora. Ergo causa horum phaenomenorum est, repugnantia
[30]  materiae circumjacentis ad partium suarum subtiliationem, aut
[31]  subtilium expressionem seu segregationem; poris pervadendis
[32]  locoque
a corpore dato
quem corpus aliquod
deseret implendo
[33]  necessariam, repugnantiam autem istam tandem ad aequilibrium
[34]  circulationis universalis revocandam.        
[35]  Haec vera esse satis ex ipsis phaenomenis apparet. Nam quod
[36]  Mercurius aere purgatus in Tubo Torricelliano,
aut aqua in Recipiente exhausto
plane
non descendit,
[37]  manifestissima ratio est, quia nihil suppetit quod locum
[38]  ejus implere possit. Cum enim aer inest
, is ex eo segregatur
[39] 
liquori,
ipso pondere liquoris exprimitur, locumque implet, aut si non
[40]  sufficit ad totum locum implendum, dilatatur. Unde
non dubito
[41] 
si quis foramen
exigua etiam
bulla Tubo immissa
ac pene
[42] 
invisibilis bulla aeris liquoris immissa
locum dilatata implet,
[43]  descensumque procurat, quia aer
facile
expandi potest, at Mercurius
[44]  ipse aut aqua non aeque. Hinc arbitror si quis eo casu perforet
[45]  Tubi summitatem,
stridorem
sibilum
aeris intrantis sensuram
quemadmodum aperto Recipiente exhausto. Et ut id fiat commodius poterit
caput seu summitas Tubi
Tubus ipse
vitreus
esse in summo apertus, vesicaque agglutinata ac postea perforanda clausus.
Ex
[46]  his salvatur Experimentum Hugenianum primum. Nec major
[47]  difficultas in secundo. Nam
aer des
aqua descendere
conatur
[48]  nisu propriae gravitatis. Haec in fundo seu prope orificium
[49]  tubi major. Ergo et maxima ibi pressio. Ergo et maxima
[50]  aeris
post purgationem
quantamcunque
residui
ad locum in summo implendum expressio.
[51]  Ergo aeris cujusdam in fundo constituti
et undiquaque pressi
collectio
[52]  congregatioque in unam bullam, ad quam per insensibiles canales
[53]  ab omni parte confluxit. Bulla semel nata quippe
[54]  aqua levior ascendet, et in via reliquum aerem colliget,
magisque ac magis dilatabitur
[55]  ac proinde continue augebitur cumque continue ab aquae
[56]  gravitate ad ascendendum
sollicitetur seu
prematur tandem
velut cuneo facto satis virium nanciscetur ad
fissuram sibi
[57] 
aperiet repertis sine dubio
aperiendam
per
aerem
aquam
, ut non expectato
[58]  ulteriore ascensu summitatem Tubi attingere possit
[59]  maxima sui ad
locum
summitatem
implendam necessaria
[60]  dilatatione.
Nec illud difficile est
Cur
Cumque
ipsa Tubi
[61]  concussio conferat ad primae cujusdam bullae generationem,
[62]  (facit enim, ut partes aeris
interspersae, nec ad se uniendum
[63] 
aquae interspersae
in aqua sparsa
collidantur, aut inter concussionem rimam
[64]  quandam communicationis inveniant ad se colligendum
[65]  assequendamque magnitudinem ad perrumpendum necessariam, vel
[66]  etiam immittit ei aeris aliquid ex ipsis sui lateribus ictu excessum)
[67]  eadem postea sequentur. Cur spiritus vini plus bullarum dederit
[68]  Exper. 3. alterius loci quaestio est, caeterae experimenti 3. circumstantiae patent. Cui exper. 4. bulla resorbetur, ubi
[69]  primum ratio ejus experimendae cessavit, per se patet.


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 2
text layer 2.1
text layer 2.2
text layer 3
text replacement
deletion 1
insertion 1
insertion 1.1


back to index
Catalogue information