[  1] 
Ex eo
Restant ex
effectibus fugae Vacui ascriptis
[  2]  initio enumeratis suspensio aquae in vase unius
[  3]  tantum aperturae, difficultas in embolo, ex tubo ab
[  4]  opposito latere clauso, extrahendo, aut in folle
[  5]  clauso diducendo; ac denique liquoris per
[  6]  antliam elevatio. Haec omnia ego assero quemadmo–
[  7]  dum
laminarum
cohaerentium
[  8]  Siphonisque aequicruri phaenomenon,
non
a sola aeris
[  9]  pressione non pendere, non magis quam a Fuga Vacui
[ 10]  veteribus decantata, sed veram horum omnium effe–
[ 11]  ctuum rationem esse Repugnantiam naturae contra
[ 12]  difformitatem, qua scilicet ferre
nisi per vim,
non potest ut in
[ 13]  loco aliquo plus sit materiae subtilioris,
aut
crassioris quam
[ 14]  in caeteris circumjacentibus. Quod a circulatione
[ 15]  Aetheris universali
per difformitatem turbata
oriri, et hinc Gravitatis Elateriique
[ 16]  causas, et omnem omnino conatum ad aequilibrium
[ 17]  pendere, in Hypothesi a me aliquando publicata satis
[ 18]  opinor clare ostensum est. Ubi
ostendi illud quoque
[ 19] 
illud quoque
annotatum est
[ 20] 
annotavi
, quicquid denique de Gravitate aut Elaterio
[ 21]  aeris dicamus aut experiamur, necessario eundum esse
[ 22]  ad causam altiorem ipsius Gravitatis Elateriique in universum,
[ 23] 
Gravitati Aeris soli ex iis
cujus
ea quam in aere sentimus
[ 24]  non nisi consequentia est.         Ex his igitur phaenomenis
[ 25]  quae nunc communiter Aeris gravitati
[ 26]  ascribuntur, solum ei integre
[ 27]  deberi puto, et praeterea aliud sed quod ei hactenus
[ 28]  quantum meminerim ascriptum non est,
[ 29] 
scilicet
omnem frigoris sensum tale
frigus scilicet
aeris
ubi
[ 30] 
fateor clarissimum Petitum nuper docuisse,
[ 31] 
et recte frigus ab aere esse
refrigerationem, ubi
scilicet a sole igneve
[ 32]  rarefieri desiit. Cum enim aer
[ 33]  corporibus
nostro
circumjacens calore rarefit, etiam
[ 34]  corporum ipsorum aer evocatur, etiamsi
enim
ipse non rarefiat
a circumjacente, rarefacit tamen ipse sese.
[ 35]  Hinc in nobis caloris sensus, in aliis corporibus maturatio
[ 36]  putredo, aliique effectus. Ut enim
aer in
vesica flaccida
[ 37] 
in
Vacuo Magdeburgico dilatatur,
ubi
ita
necesse est
[ 38]  aerem corporum sanguini
eorum
succisve
per infinitas
[ 39]  bullas inclusum, Elaterio proprio se dilatare, ubi
[ 40]  ab aere circumjacente quippe a calore dilatato, comprimi
[ 41]  desiit. Hinc apertura pororum, et sanguinis
[ 42]  ebullitio, et spirituum evocatio, et sensus caloris
[ 43]  blandus, aut dolor intolerabilis. Ut enim vesica in Vacuo
[ 44]  Magdeburgico mediocri Recipientis evacuatione
[ 45]  inflatur, at nimia rumpi potest, ita nimia rarefactio
[ 46]  aeris circumjacentis dat nostro nimiam se tendendi ac denique claustra perrumpendi libertatem, unde dolor.
[ 47] 
Nec puto
Contra
ubi cessat calor aerem dilatans,
[ 48]  aer ipse proprio totius massae pondere comprimitur in
[ 49]  statum priorem,
unde sequitur: calorem esse natu
[ 50] 
hinc
corpora quoque
et
aut potius
inclusus ipsis aer
denique
denuo
[ 51]  comprimuntur; nam revera nihil pene
nisi
aliud quam
inclusus corporibus
[ 52]  aer comprimitur; constat enim aquam ipsam et adhuc magis
[ 53]  terram
nullius pene
rarefacti
compressionis
vix
esse capaces
[ 54]  nisi quatenus ipsis inest aer. Unde tentari vellem
hoc Experimentum
an et
[ 55]  quatenus aqua aere purgata geletur, quod discere poterimus
[ 56]  si maximi frigoris tempore aquam in Recipiente Magdeburgico exhausto aliquandiu relinquamus.
[ 57]  Ergo in nobis quoque aliisque corporibus nihil aliud a
[ 58]  frigore quam aer inclusus, comprimetur. Ex his colligo
[ 59]  Calorem esse naturalem singulis aeris partibus
[ 60]  sibi relictis, Frigus vero esse naturale massae
[ 61]  aereae sibi relictae, versus fundum; aerem enim
[ 62]  illic positum a massa superincumbente com–
[ 63]  primi; a se ipso autem
alias
proprio Elaterio di–
[ 64]  latari necesse est. Unde patet quo sensu
[ 65]  aer primum frigidum appellari possit. Patet
[ 66]  etiam cur corpora omnia
[ 67]  pressa angustorumque pororum
[ 68]  sint contactu frigida,
[ 69]  quia aer in
[ 70]  his angustiis
[ 71]  minus liber
[ 72]  magisque pressus est;
[ 73]  quemadmodum venti in angiportibus
[ 74]  sunt frigidiusculi; et aqua in recessibus
[ 75]  angustis, sinubusque exiguis minus agitata,
[ 76]  et aer ipse frigidior in recessibus um–
[ 77]  brosis.        
[ 78]  Quod attinet vero effectus
reliquos
soli aeris pressioni
[ 79] 
vulgo
communiter nostro tempore
sed non recte ascriptos,
qui scilicet
[ 80] 
post remotas
praeter
tractatos jam duos
[ 81]  Laminarum
cohaesionem, et Siphonem iniquicrurum
politarum, et Siphonis
[ 82] 
iniquicruri
; ajo de caeteris
[ 83]  idem esse judicandum, aeris
com–
[ 84] 
pressionem
conferre
multum
, sed
[ 85]  non esse causam
solam
. Ac primum
[ 86]  quod attinet liquoris
[ 87]  aut alterius corporis gravis (ut emboli
[ 88]  exacte intrantis) in vase
clauso
[ 89]  unius tantum aperturae suspensionem
[ 90]  hanc certum est itidem in Vacuo
[ 91]  Magdeburgico evenire, quando
[ 92]  scilicet liquor est ab aere pur–
[ 93]  gatus
. Imo amplius accidit
, ut
ab
[ 94]  Hugenio primum observatum
[ 95]  est, observavit et Boylius idem
[ 96]  evenire Mercurio ab aere purgato
[ 97]  in Tubo Torricelliano seu Baroscopio ut plane
[ 98]  non descenderit, etsi in 75 pollicum altitudine
[ 99]  experimentum sit captum, cum alioqui ex 27
[100] 
aut
30
(30)
pollicum altitudine tantum suspen–
[101]  datur
in aere ordinario, et in
Vacuo
, ex nulla
. Ratio diversitatis inter
aerem
liquorem aere
purga–
[102]  tum et non purgatum facilis captu est. Liquor
[103]  enim aerem quem continet
[104]  gravitate sua exprimit,
[105] 
et locum quem descensu
[106] 
suo relicturus est implere cogit,
[107] 
et si in statu naturali ad implendum
[108] 
non sufficit, dilatat eum ac rarefa–
[109] 
cit, prorsus ut funis pondere appenso
[110] 
diducitur ut adeo hic demum locum habeat
[111] 
quiddam Fancisci Lini funiculo simile
[112] 
ad locum quem descensu suo relicturus est implendum.
[113]  Et quia aer tendi seu dilatari potest, hinc
[114]  bulla etiam exigua Tubum implere potest
[115]  unde Liquori descensus permittitur.


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 2
text layer 2.1
text layer 2.2
text layer 3
text replacement
deletion 1
insertion 1
editor's change


back to index