[ 1]  tamen suo ipsius pondere apud nos compressum
[ 2]  esse, et hinc
esse
petendam
multorum
naturae effectuum causam,
[ 3]  Boylius egregie patefecit.
Sed ajo tamen pressionem esse causam immediatam, quia experimentum reperi, (infra 2.) quo auferri potest
in Tubo
dilatatio,
etsi maneat in corporum summa
relicta
tantum
compressione, remanenteque
proinde
nihilominus Mercurii elevatione, et puto aliud experimentum excogitari posse, quo tentetur an adempta compressione, relictaque tantum dilatatione, maneat
aeris
elevatio.
Cum enim manifestum
[ 4]  sit Mercurium
[ 5]  Barometri etiam in aere clauso suspensum manere,
[ 6]  non potest dici eum sustineri a
[ 7]  aereae, necesse est ergo eum sustineri ab aeris Ela–
[ 8]  terio comprimi ultra negantis.
Idem ostendit vesicas flaccidas
[ 9] 
intumescere
Contra ubi comprimi potest,
id est ubi
[10] 
so
quod fit cum
exhausta magna parte
exucta
[11] 
magna parte
solito dilatatior est, Baroscopii effectus
[12]  cessat. Observatum enim est a Boylio proportione evacuationis
[13]  Mercurium, aquamque ipsam descendisse, nec nisi
[14]  digitum Mercurii aut pedem aquae, ultra superficiem
[15]  stagnantis in fundo liquoris eminuisse, quod scilicet indicio
[16]  fuit aerem
sensibilem
nondum satis fuisse exhaustam. Nam Hugenius
[17]  postea eo rem produxit, ut Mercurius aut aqua ex Tubo
[18]  penitus descenderent in vas subjectum. Hoc Experimento
[19]  plane demonstratum est nullam aliam esse suspensi,
[20]  in Tubo
ad certam tantum altitudinem
Mercurii causam, quam disjunctive, vel
[21]  Gravitatem aeris
vel Elaterem.
liberi, vel Elaterem clausi.
Est
Cumque
[22] 
enim
aer sit a massa incumbente ad
[23] 
certum usque terminum compressus, et massae
[24] 
ultra compressurae resistat, hinc ei quoque resistet quod massae aereae aequi–
[25] 
ponderat, scilicet Mercurio ex determinata
[26] 
altitudine suspenso. Ultima ergo
[27] 
[28] 
unice censenda est, quia Elaterium ejus de–
[29] 
terminatum a determinata massae gra–
[30] 
vitate pendet.        
[31] 
Ita explosa eorum sententia est qui
[32] 
corpus a corpore avelli posse negabant, nisi aliud sensibile novum intrare posset. Mer–
[33] 
curium enim avelli a summitate tubi ma–
[34] 
nifestum est in
[35] 
embolus aquam in minimam altitudi–
[36] 
nem evectam tandem deserit.         Quidam
[37] 
cum Mercurium a summo
vase
Tubo avelli viderent,
[38] 
spatium intus relictum materia vi lapsus
[39] 
ponderisque tensa, quae Mercurium longius descendere
[40] 
non pateretur seu tendi ultra non posset,
[41] 
plenum esse dixere hujus sententiae Hyperaspistem doctum Franciscus Linus egit.
[42] 
Sed
cum
[43] 
ex hoc
[44] 
si rem
[45] 
exacte consideres
[46] 
apparet eodem reci–
[47] 
dere sententiam
[48] 
eorum, qui aeris
[49] 
extra Tubum pressioni, et
[50] 
qui aeris in Tubo tensioni
[51] 
hoc phaenomenon attribuunt, quia quantum
[52] 
aer intus dilatatus tantum extra com–
[53] 
pressus.
Quia tamen ex
Et posset proin–
[54] 
de ascribi effectus
[55] 
conatui pressionis universa–
[56] 
lis ad uniformitatem.
       
[57]  At circa alios Vacui Fugae ascriptos vulgo effectus nonnihil
[58] 
titubatum est
turbatum est
, observavit enim Boylius
[59]  duas laminas politas in exhausto Recipiente nihilominus
[60]  cohaesisse, et Hugenius idem vidit tribus licet libris
[61]  laminae inferiori appensis.
Responsum est a
Clarissimus
[62] 
Pascalianarum disserta
qui Experimentum illud
[63] 
memorabile in monte
illo
[64] 
sumsit, et postea scripta quaedam Pascalii posthuma
[65] 
de hoc argumento publicavit,
vidit difficultatem ex hoc
[66]  Boylii experimento natam, responditque aerem
[67]  a Boylio non fuisse satis exhaustum,
ac proinde
nam
[68]  et Mercurium aquamque nondum plane descendisse, et
[69]  ideo nec
laminas
fuisse divulsas, si quis tamen explorare
[70]  potuisset manu, sensurum fuisse
summam
exiguam
divellendarum
[71]  Tabularum difficultatem. Addit
Elaterium aeris
[72] 
minus a
aerem, residuum
[73] 
ab alio circumjacente non pressum Elaterio suo
se
[74]  dilatantem Tabulas velut compressisse.
[75]  Sed
ex quo
si
experimentum Hugenii tunc vidisset Perierius


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 2
text layer 2.1
text layer 2.2
text layer 2.2.1
text layer 2.2.2
text layer 2.2.2.1
text layer 2.2.2.2
text layer 2.2.2.2.1
text layer 2.2.2.2.2
text layer 2.2.2.2.2.1
text layer 2.2.2.2.2.2
text layer 3
text layer 4
text replacement
deletion 1
insertion 1
insertion 1.1
insertion 1.2
insertion 1.3


back to index