[  1]  Gerick. lib. 3. cap. 15 De Sono in vacuo. Nullus est
[  2]  in vacuo Tinnitus, est tamen strepitus, et strepitus
[  3]  nil differt a communi.
Suspenso enim in eo Ho–
[  4] 
rologio sonante,
quod
ita
composito ut malleoli pulsu
[  5] 
in tintinnabulo sonum certis distinctum intervallis
[  6] 
per semihoram ederet;
extrahendo evanuit
[  7] 
tinnitus
, sed aure vitro admota, auditus tantum
[  8] 
est strepitus obtusus de campanula malleoli pulsu
[  9] 
ortus, velut si quis NB. campanulam manu tan–
[ 10] 
gat, et ita pulset. Redito aere auditus est tin–
[ 11] 
nitus. Ita alterius pistilli in crotalum sonus, seu
[ 12] 
ictus ita auditus est versato vase, ut non differret
[ 13] 
ab eo qui auditur in recipiente pleno. Strepitus
[ 14] 
ergo a virtute sonante, tinnitus ab ipso aere.
[ 15]  (+ Explorandum an in vacuo augeatur sonus
[ 16]  per Tubum Morlandi exiguo sumto. +)
Caeterum
[ 17] 
est quidam fragor, qui ab ipso aere efficitur,
[ 18] 
ut cum Lagenae quadratae franguntur, et fragor ve–
[ 19] 
hemens inde causatur, aere circumstante in spatium
[ 20] 
illud vacuum cum impetu confluente. Unde sonus
[ 21] 
ex ipso aerum concursu quae causa fragoris toni–
[ 22] 
truum et bombardarum. Nam quando ignis ra–
[ 23] 
pidissimus aerem celerrime dilatat et puncto
[ 24] 
temporis extinguitur, spatium relictum aer vehemen–
[ 25] 
ti concursu replet. Alioquin certissime sciendum
[ 26] 
() si horologium sonans vitreo seu cupreo globo
[ 27] 
inclusum sursus in recipiente suspendatur et
[ 28] 
aer eliciatur ex recipiente, tinnitum, tamen
[ 29] 
aeris in globo illo minore inclusi extra auditum
[ 30] 
iri. Sed se experimentum facere noluisse, quia
[ 31] 
nullum sit dubium globum esse rumpendum.
(+ Ego
[ 32]  puto posse esse satis firmum ut si sit cupreus
[ 33]  non facile rumpetur. Et dubito an ad
[ 34]  nos perventurus sit tinnitus. Si pervenit
[ 35]  demonstratur aerem ne tinnitus quidem ve–
[ 36]  hiculum esse. +)        
[ 37]  Cap. 16.
Si uvae per dimidium annum
[ 38] 
serventur in recipiente exhausto, durat illis
[ 39] 
species, sed evanescit omnis sapor, quem attra–
[ 40] 
xit recipiens.
(+ Experiendum an aqua immis–
[ 41]  sa id quod exhalavit capi possit, aut alio modo col–
[ 42]  ligi in spiritum, quodam quasi distillationis genere. +)
[ 43]  Cap. 18.
Potest ope exhausti
[ 44] 
aeris sibilus diu durans gratusque, erumpentis vel ir–
[ 45] 
rumpentis in locum vacuum aut ex prae-pleno,
construi
[ 46] 
exhiberi.
       
[ 47]  Cap. 19
Aqua in vas exhaustum
[ 48] 
non ascendit nisi ad altitudinem 19 ulnarum
[ 49] 
Magedeburgicarum, et tantum scilicet ponderat
[ 50] 
sphaera aeris globo nostro circumfusa.
       
[ 51]  Cap. 20.
[ 52] 
quovis tempore deprehendendam exigua e ligno
[ 53] 
virunculi specie efficta statua digito ostendit
[ 54] 
certa puncta. Pro aeris gravitate, Artificium in
[ 55] 
inferiori vitri parte non apparet, superior de–
[ 56] 
tecta est
(+ in imagine sed non reapse apud
[ 57]  Dn. Dalancé +).
Gustum rei hunc dat: Si globus eva–
[ 58] 
cuatus suspenderetur, globum dum aer gravior evadat
[ 59] 
reddi leviorem (+ sed hoc fit et calore frigore +)
[ 60] 
non est Thermoscopium quod calore quoque et frigore
[ 61] 
alteretur. Si apertum sit Epistomium vasis pro ca–
[ 62] 
lore et frigore variat pondus. Nam frigore gravius
[ 63] 
est, plus enim aeris est in ipso, calore levius.
       
[ 64]  Gerick. lib. 3. cap. 21.
Aerem non posse ponderari
Non posse deter–
[ 65] 
minari aeris
proportionem specificam ad aquam
[ 66] 
ob differentem ejus compressionem. Imo
[ 67] 
potest fortasse designato loco et tempore, vel
[ 68] 
rectius sic potest: aer qui tantum Elaterii seu
[ 69] 
virium compressus habet, tantum ponderat (+).
       
[ 70]  Cap. 22. Mensura Magdeburgica
[ 71]  habet in altitudine
in diametro
ulnae
[ 72]  Magdeburgicae,
aqua quam capit ponderat
[ 73] 
libras seu 2dum numeros decimales 4, 125 (3)
[ 74] 
et libra ponderat 16 imperiales.
       
[ 75]  Cap. 23.
Corium si sit cera
[ 76] 
therebintina commixta inunctum aer non
[ 77] 
transit. Duae phialae diametrum simul
[ 78] 
constituentes
ulnae Magdeburgicae non pote–
[ 79] 
rant divelli a 16 equis, 16 equi
autem
[ 80] 
non poterant elevare pondus aeris quod est hic
[ 81] 
2686 librarum.
[ 82] 
Putat ex his 16 equis 8.
[ 83] 
onerari 2686 libris et alteros 8. itidem
[ 84]  (+ Ego puto, quo8vis dimidio tantum +).
Etsi autem 8 equi
[ 85] 
possint trahere currum tot libris onustum, tamen
[ 86] 
ibi facilior tractio.
Cap. 24.
Duo hae–
[ 87] 
misphaeria diametri 1 ulnae non potuere
[ 88] 
distrahi 24 equis, imo non nisi a 34.
[ 89]  Nota ubi fit distractio, auditur sonus
[ 90]  quasi sclopeti displosi, aere irruente et
[ 91]  confluxu sonum edente (+ usus mechanicus horum +).        
[ 92]  Cap. 27
Ratisbonae in Comitiis
vas
1654.
[ 93] 
        Cap. 29.
Quod sclopetum
[ 94] 
novum attinet, longitudo proportionata esse
[ 95] 
debet, observavi eum canalem ulnarum
[ 96] 
longius quam 3 ulnarum globum ejicere,
[ 97] 
ejaculari saepius potes uno Recipiente Episto–
[ 98] 
mium vertendo, ut aer intret, sed subito
[ 99] 
ut Epistomium rursus claudatur, interea fit
[100] 
explosio.
        Cap. 31.
Globum vacuum su–
[101] 
spendi ex balance, id altius est quando aer
[102] 
gravior depressius quando minus gravis.
Sed cum
[103] 
haec bilanx non possit exacte,
Quia semper
[104] 
gravius contentum, quo levius continens.
[105] 
Sed quia hoc modo ponderatio difficulter insti–
[106] 
tui potest, exacta,
ideo adhibui inquit virunculum
[107] 
illum ea arte in vitro suspensum, ut in aere
[108] 
inferius ferretur, et ex eo pro diversa aeris
[109] 
gravitate ascenderet et descenderet digito
[110] 
etiam suo in quibusdam punctis variationem mon–
[111] 
straret.
(+ Ex his necesse est constructionem meam
[112] 
et ipsius coincidere. Utitur bis hac comparatione
[113] 
etiam in literis ad P. Schottum. Sed objectio
[114] 
ei fieri posset, ita aerem continentem fieri leviorem
[115] 
calore. Respondebit fortasse non fieri, ob compressio–
[116] 
nem a summo auctam etc. +)
[117] 
        Cap. 33.
Aer in sclopeto
[118] 
ventaneo ad spatium cogitur quintuplo minus.
[119] 
        Cap. 37.
Thermometrum
[120] 
novum Magdeburgicum in
Technica Curiosa
descriptum
[121] 
lib. II. c. 13. p. 871 ubi et internoscit Schottus
[122] 
quis sit
ejus
anni calidissimus dies, quod alias
[123] 
difficile vide ibi. Non est magni adeo momenti
[124] 


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 2
text replacement
deletion 1
insertion 1


back to index
Catalogue information