[  1]  Honorat. Fab. tract. φys. 1. lib. 2. prop. 210. A tensione pendet tota res balistica, seu arcuum,
[  2]  antiquae item machinae, quibus ingentio pon–
[  3]  dera et immania tela jaciebant, de quibus in
[  4]  mechanicis, et vide historicos;
horologia rotata
[  5] 
catapulta,
serae rotata.
His adde inflexos
[  6] 
arborum ramos [...] amoto retinaculo maximo
[  7]  impetu se reducentes et ingenita pondera ad–
[  8]  ducentes,
adde chordam [...] cujus pulsatione la–
[  9] 
na vulgo pectitur, adde fraudes, [...] ut si quis
[ 10] 
intra lagenam aera dilataret, si ori admovea–
[ 11] 
tur ejus os, revoluta paulo post clavicula
[ 12] 
non modo non efflueret vinum, sed et
[ 13] 
labra lagenae adhaerescerent. Adde fila
[ 14] 
illa ferrea spiratim ad instar serpentis
[ 15] 
circumducta, tensaque intra capsulam, quae
[ 16]  ubi aperiuntur
serpentis in oculos se evibrantis
[ 17] 
speciem referunt.
(+ Ita serra potest fieri homini
[ 18] 
labra occludens hac arte. +)
       
[ 19]  Honorat. Fab. tract. φys. 1. lib. 2. prop. 211.
[ 20]  Attractio electrica fit perenni effluvio prae–
[ 21]  sertim poris apertis uliginosorum filaminum
quae
[ 22] 
cum tendantur primum tunc statim reducantur alia
[ 23] 
corpora secum adducunt
, de quo in mechanicis.       
[ 24]  Honorat. Fab. tract. φys. 1. lib. 2. prop. 214.
Nisi [...] corporis humani fibrae tensae essent, vix
[ 25] 
quicquam sentiri posset [...] nisi fibrae cerebri
[ 26] 
nervorumque tensionem haberet, vix phantasia
[ 27] 
moveri posset, [...] nisi venae tensae essent sanguis
[ 28] 
non flueret; nisi arteriae non micarent, nisi
[ 29] 
tensa esset arteria aspera nulla vox esset,
[ 30]  imo ejus
magis vel minus tensae diversa ratio ad
[ 31] 
gravitatem vel acumen soni plurimum confert.
[ 32]  Hinc
corporum
membrorum
communicatio, hinc
[ 33]  si ulcus in pede habeas,
vix tussire potes
quin
[ 34]  illud sentiatur. (+ NB. hinc liquore alio ner–
[ 35]  vis opus non est.
+)
Quid tensio diaphragma–
[ 36] 
tis
pateat
et tympani, per se patet.
+)Honorat. Fab. tract. φys. 1. lib. 2. prop. 240.
[ 37]  Galilaeus voluit densitatem aquae ad
[ 38]  aeris esse ut 500 ad 1, Mersennus ut 1356 [ad 1].       
[ 39] 
Ex 4 Elementis tria neque comprimi neque dilatari
[ 40] 
possunt, [...] aqua terra ignis, licet ignis propter
[ 41] 
figuram oblongam inflecti possit, atque intexi
[ 42] 
citra tensionem ut scilicet alias aliorum Elemen–
[ 43] 
torum particulas connectat, [...] puncta vero terrae
[ 44] 
quae sphaerica
sunt figuram mutare non possunt,
[ 45] 
aqua non quidem comprimi et dilatari sed figuram
[ 46] 
omnem induere potest.
(NB. terra immutabilis,
[ 47]  aqua mutabilis, ignis mutabilis cum cohaesione,
[ 48]  aer mutabilis cum cohaesione et tensione,
[ 49]  haec est Honorati Fabri Hypothesis de Elementis. +)Honorat. Fab. tract. φys. 1. lib. 2. prop. 242.
[ 50] 
Ventus validus ab aere compresso
fit, hinc multa com–
[ 51]  moda haberi possunt.
Prima ad temperandos nimios aestus
[ 52] 
pneumatica vasa quae compressum aera contineant, ad–
[ 53] 
hibeantur, atque ita disponantur, ut totum conclave vel
[ 54] 
aulam perflare possint. Frigidor ille ventus fiet, si
[ 55] 
vel in fundo vasis pneumatici [...] nix frigeat, vel
[ 56] 
erumpat per eos canaliculos qui modica nive
[ 57] 
quasi farciantur. Hic ventus ex aere compressus [...] omnia
[ 58] 
sonorum genera exhibere potest, nec modo cala–
[ 59] 
mos inflare, verum etiam lituos, tubas, cornua, fi–
[ 60] 
stulas omnis generis, atque adeo majora etiam organa
[ 61] 
pneumatica, quae arte pneumatica absque omni tangentis manus opera sonare possunt, nempe ventus
[ 62] 
idem fistulas inflabit, vertetque rotam et tympanum
[ 63] 
cujus denticuli tabellas identidem se–
[ 64] 
cundum numeros organicos tangunt, sed vulgare iam
[ 65] 
est artificium. Hic ventus ex aere compresso potest si va–
[ 66] 
lidus sit et continuus, inflare vela navium.
De modo
[ 67]  vero continuum ventum habendi infra.
Si compri–
[ 68] 
matur aer in vase pneumatico, cujus inferiorem partem aqua
[ 69] 
occupet,
(+ puto superiorem +)
inde cum tanto impetu
[ 70] 
aqua erumpet, ut quamlibet fere datam altitudinem
[ 71] 
per se superare possit, quod ut in simplici organo
[ 72] 
intelligas sit vas pneumaticum initio propositum KP.
[ 73] 
cujus portio inferior QP. aquam contineatur, superior
[ 74] 
QI aera, jam per tubum intrusus saepius repetitis
[ 75] 
scilicet vicibus aer more solito comprimatur in
[ 76] 
cavitate KR. tum probe occludatur tubus
(quo aer intrat)
[ 77] 
FM., advoluta scilicet clavicula
(Epistomio H.)
hoc
[ 78] 
posito si revolvatur clavicula V., canaliculi
sursum
[ 79]  ex aqua educit
TS. erumpet aqua per hunc eundem
[ 80] 
canaliculum ab aere compresso extrusa cum ma–
[ 81] 
ximo impetu,
quanto major compressio. Hoc artificium
[ 82]  jam fere commune est
partim pneumaticum,
[ 83] 
partim hydraulicum. Sunt multi alii modi de
[ 84] 
quibus in hydraulicis, communis ille est, qui vulgo
[ 85] 
Cardani dicitur [...] quo scil. aer ab aquae pon–
[ 86] 
dere comprimitur.
Sit vas
Sit vas pneumati–
[ 87] 
cumKP, cujus portio inferior QP
Sit vas quodlibet aene–
[ 88] 
um ABPO
in tres regiones
[ 89] 
separatas distinctum, scilicet
[ 90] 
in infimam OL mediam KN
[ 91] 
et supremam MB aper–
[ 92] 
tam atque patentem, sint tres
[ 93] 
canaliculi primus major CD
[ 94] 
cujus altera extremitas D ad
[ 95] 
basin OP tantum non per–
[ 96] 
tingat, sed modica pateat
[ 97] 
rima in infimam regionem OL, secundus EF ab
[ 98] 
infima regione ad mediam ita ductus, ut ad MN
[ 99] 
mediae tantum non perveniat, ultimus denique omn–
[100] 
ium minimus
GH ab imo mediae regionis ad supre–
[101] 
mam paulo liberius extans, cum clavicula I hoc
[102] 
supposito, per canaliculum HG immittatur
[103] 
aqua in mediam regionem KN, ita tamen ut
[104]  usque ad F non pertingat, ne scilicet per cana–
[105]  licu[lu]m EF in infimam regionem influat,
tum
[106] 
advoluta clavicula I, probe obstruatur can[al]iculus GH
[107] 
deinde tota cavitas suprema AN aqua impleatur,
[108] 
et mox aperiatur foramen C, hinc enim fiet, ut
[109] 
aqua suo pondere aera contentum in infima regio–
[110] 
ne OL comprimat, qui cum per canaliculum DC
[111] 
regredi non possit, quia statim aqua occludit rimam
[112] 
infimam D et multum aquae inferiorem tractum re–
[113] 
gionis OL occupat, comprimitur in su–
[114] 
periorem tractum, idque tamdiu, quamdiu pondus aquae
[115] 
praevalet seu superat aeris resistentiam, tamdiu
[116] 
enim aqua per canalem CD in OL subit,
ad
at
ubi
[117] 
perventum est ad aequalitatem ponderis et resisten–
[118] 
tiae, aperiatur canaliculus GH, revoluta scilicet
[119] 
clavicula I aerque compressus per EF vim suam im–
[120] 
primet summae superficiei aquae, contentae intra
[121] 
mediam regionem ML, eamque per foramen G
[122] 
et angustiorem canaliculum GH foras extrudet, ludusque
[123] 
tamdiu durabit quamdiu aer ab aqua per
[124] 
majorem canalem CD subeunte comprimetur,
[125] 
at ubi semel aqua totam regionem OL occupa–
[126] 
rit, non amplius ullum aera comprimere potest.


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 2
text layer 3
text replacement
editors deletion
insertion 1
editor's change


back to index