[  1]  Honorat. Fab. Tract. 1. φys. lib. 4. prop. 85.
[  2] 
Virgula in situ verticali aquae immersa, eo majore
[  3] 
vi extruditur quo altior est aqua.
(+ Hic errare videtur,
[  4]  et ratio eius est nullius momenti. +)
[  5]  Honorat. Fab. Tract. 1. φys. lib. 4. prop. 86. sqq.
[  6] 
Si sit tubus perpendiculariter erectus juxta basin
[  7] 
ad latus perforatus, primumque aqua plenus majo–
[  8] 
re vi aqua per foramen extruditur, quando tubus
[  9] 
altior est.
Unde si juxta basin conchae aquae
[ 10]  ductus componatur longe plus aquae exuget,
[ 11]  quam si juxta superiorem marginem
[ 12]  admoveretur.
Motus sunt in ratione subdu–
[ 13] 
plicata virium extrudentium
, seu
vires
[ 14] 
sunt ut radices motus ut quadrata
vires sunt ut quadrata; motus, ut radices.
Quia
[ 15]  vires tantae quantus effectus. Effectus
tantus
[ 16] 
quantitas sumenda non tantum
a celeri motu
[ 17]  sed et quantitate materiae extrusae, ut si duplo
[ 18]  celeriore motu tantundem extrudatur vires erunt
[ 19]  duplae, si duplo celeriore motu duplum ex–
[ 20]  trudatur erunt quadruplae. Haec jam obtinent sive
[ 21]  aqua proprio pondere, sive ab alio extrudatur.       
[ 22] 
Aqua per foramen Tubi extrusa eam habet im–
[ 23] 
petus vim seu velocitatis gradum, quem acqui–
[ 24] 
sivisset si ex summo tubo,
seu superficie aquae
[ 25]  delapsa fuisset. Haec est propositio Torricellii
[ 26]  lib. 2. de motu projectorum, ex qua plerasque omnes quas
[ 27]  ibi de motu aquae habet deduci, et tamen eam tantum
[ 28]  verisimiliter confirmat. Ex nostris principiis demon–
[ 29]  stratur statim, quia motus sunt in subduplicata al–
[ 30]  titudinum ratione.
Dices hoc repugnare experimento
[ 31] 
sit enim tubus AC cum canali CD aperto sursum in D
[ 32] 
si tubo aqua pleno aperiatur foramen D
[ 33] 
erumpit quidem aqua sursum per lineam
[ 34] 
DE caditque per EF nunquam tamen ad
[ 35] 
libellam AB sed
recte respondet
[ 36] 
impediri cum ab aere dispergente, tum
[ 37] 
maxime quia superiores guttae ut deinde
[ 38] 
descendant, motum aliarum subsequentium suo
[ 39] 
pondere deprimunt
et tardant.
Hinc si uno et
[ 40] 
primo impetu aperto primum foramine D
[ 41] 
aqua erumpat, altius haud dubie ascendet,
[ 42]  porro aqua per foramen extrusa
descri–
[ 43] 
bit eandem lineam quam projectum per hori–
[ 44] 
zontalem.
Id est parabolam etsi experimento
[ 45]  non appareat ob aerem despergentem. Porro
[ 46] 
si per siphonem solito more aqua extrigatur
[ 47] 
quantitates aquae exugentis sunt in subdupli–
[ 48] 
cata ratione altitudinum siphonum.
       
[ 49]  Prop.
202.
102.
[ 50]  Ratio
circulorum qui se circa idem centrum ex–
[ 51] 
plicant,
dum aliquid
immergitur, quia scilicet
[ 52] 
aquae quae sensim et quasi per superficies
[ 53] 
attollitur, cum extare non possit, sese ad libellam
[ 54] 
componit.
       
[ 55]  Honorat. Fab. Tract. 1. φys. lib. 4. prop. 104.
[ 56] 
Libra aquae potest aequipondium facere cum plu–
[ 57] 
ribus libris ferri, etiamsi appendantur hae in
[ 58] 
brachiis librae aequalibus. Hoc est vulgare sa–
[ 59] 
tis experimentum. [...] Sit cylinder FIKG affixus immo–
[ 60] 
biliter muro H, ita compositus cum
[ 61] 
alio cavo ADCB, ut inter utrumque
[ 62] 
tantulum spatii relinquatur, sitque
[ 63] 
affixus brachio OLN in O. susti–
[ 64] 
neatur libra in M. et
[ 65] 
appendatur
[ 66] 
gravissimum
[ 67] 
pondus P.
[ 68] 
in N. statim demittitur brachium LN et attollitur
[ 69] 
LO, ita ut basis CD tangat basin IK si autem per
[ 70] 
AF vel GB infundas aquam donec impleat
[ 71] 
illud intermedium spatium deprimitur basis DC
[ 72] 
nec tangit amplius basin IK igitur tantulum
[ 73] 
aquae praevalet maximo ponderi P.
Res certa
[ 74]  est ratio difficilis,
et vix quod sciam bene explicata.
[ 75] 
Dicunt aliqui ita se habere pondus P attollens basin
[ 76] 
DC mobilem, et affigens immobili IK ac si basi
[ 77] 
DC immobili affigeret basin IK mobilem pondus
[ 78] 
P positum in cylindro vacuo FIKG qui nobis
[ 79] 
navem humido innatantem repraesentat, igitur
[ 80] 
sit vas AC cylindricum aqua plenum, immobile
[ 81] 
sit aliud cavum FK ad instar navis; cum suo
[ 82] 
pondere P imponatur superficiei aquae haud
[ 83] 
dubie deorsum immergitur, aqua scil. ex
[ 84] 
parte extrusa, usque ad eam altitudinem quae ponderi
[ 85] 
innatanti at aquae extrusae proportionata est, h.e.
[ 86] 
eodem modo immergitur quo immergeretur in lacum
[ 87] 
vel in fluvium, manetque in eo statu innatantis,
[ 88] 
in quo revera maneret si aquam non extrusis–
[ 89] 
set, sed ab ea fuisset ex parte extrusus, sed hoc
[ 90] 
dici non potest quia corpus innatans, si minus suo
[ 91] 
sustineat extrusae aquae pondus, aliam adhuc
[ 92] 
ulterius extrudit; ut dictum est supra: igitur
[ 93] 
ut deorsum non immergatur, debet aquae pondus susti–
[ 94] 
nere suo prorsus aequale, quod revera in hoc casu
[ 95] 
non accidit. Igitur aliunde ratio petenda est, h.e.
[ 96] 
ex aere intercepto, qui cum extrudi non possit,
[ 97] 
externae basi cylindri innatantis adhaeret: igitur
[ 98] 
videtur esse aequipondium. Quod autem ille aer extrudi
[ 99] 
non possit ratio haec est, quia cum tantum extrudatur
[100] 
quasi per medium cylindrum, aqua scil. in orbem
[101] 
ab omni parte premente, et extrudente, et cy–
[102] 
lindrus cavus innatans illam regionem occupet,
[103] 
per quam aer ille extrudi posset, non est mirum,
[104] 
si in iis angustiis detineatur ac proinde efficiat,
[105] 
ut praedictus cylindrus cavus innatare videatur, rem
[106] 
facile probabis in gemino scypho, quorum alter
[107] 
alteri inseratur.
(+ non satis haec capio I.
[108]  quae aliorum sententia, 2. quomodo in sententia Hon–
[109]  orati non posset exire aer, 3. quomodo inclusus
[110]  aer sit causa tantae gravitatis. 4. Debeant
[111]  accuratius de hac re quae magni momenti esse potest institui experimenta
quousque
quantum debeat
[112]  maximum pondus P esse ut attollatur. Annon tantum augeatur pondus DC quantum est pondus
[113]  cylindri immobilis IK, et multa alia experiri hic decebat. Ego putem ponderare cylindrum im–
[114]  mobilem hac ratione mobili, quia in aquam agit, eamque extrudit seu ei resistit. Tentandum
[115]  in aliis. Item tentandum si basis inferior mobilis non attingit immediate superiorem mobilem.
[116]  NB. tandem potest ope hujus rei sine dubio effici motus perpetuus aqua modo
[117]  influente, et ita adverso pondere levato, modo ubi effluxit rursus depresso,
[118]  donec
effluxa sua rursus aq
depressu suo finiat rursus influere aquam,
ut
[119]  ascensu suo eandem iterum levabit NB. +)
Haberi et alius motus perpertuus potest
[120] 
ope navis modo surgentis modo
[121] 
aquam subeuntis. +)
       


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 2
text replacement
deletion 1
editor's change


back to index