[  1]  Hon. Fab. Tract. φys. 1. lib. 5. appendice
[  2]  Jucundissimum est experimentum
Belgicae cucurbitulae,
[  3] 
sic enim vocare liceat solidum vitrum hujus fere figurae
[  4] 
longioris scil. ad instar olivae, cujus
[  5] 
pediculus in longum ducitur obliquo seu curvo
[  6] 
tractu, vel ut propius accedam ad instar
[  7] 
cujusdam ampullae, quam chymici retor–
[  8] 
tam appellant.
Porro Bullulae sunt
[  9]  per totum vitrum disseminatae liberaliter quas
[ 10] 
Itali puliche vocant, quarum aliae majores aliae
[ 11] 
minores sensum etiam fugientes quod si jam
[ 12] 
cucurbitulae rostrum, vel levi digito frangas, vel
[ 13] 
forfice scindas totum illico vitrum
in pollinem
[ 14]  minutissimum cum modico crepitu abit, sed
[ 15]  si glandem cucurbitulae stricto interim pugno
[ 16]  teneas retinebis pulverem in manu. Constat
[ 17]  ex durissimo vitro, quo Belgae utuntur, videtur
[ 18] 
minus dilutum, et multa filix admixta non mo–
[ 19] 
dicam viriditatem conciliat
durities tanta, ut
vix
[ 20] 
adamantem admittat aut sentiat, et cum
[ 21] 
secari curaverim selecto smyri ad sectionem adhi–
[ 22] 
bito post aliquot horas serrula vix ad latum
[ 23] 
unguem penetravit, vidi aliquot lagenas vitreas
[ 24] 
ex hoc vitri genere conflatas, quamvis autem pulvis
[ 25] 
in quem cucurbitula abierat, igne mollitus sit,
[ 26] 
immisso tamen anhelitu inflari non potuit,
[ 27] 
licet in massam compactus fuerit.
Cucurbitulam nive
[ 28]  diu sepultam comperi strepitum edere et explosio–
[ 29]  nis vim, longe majorem.
Aquae immersa cu–
[ 30] 
curbitula more solito crepuit, ac repetitis expe–
[ 31] 
rimentis observatum a me est aquam a vitro
[ 32] 
exugi, quod praesertium ab ea rostri portione
[ 33] 
fieri videtur quae inter digitos restat, diceres
[ 34] 
arenam exucto humore concretam, nisi enim
[ 35] 
aqua subiret omnes particulae facile distra–
[ 36] 
herentur tanta vi explosionis. Dum secta est cucur–
[ 37] 
bitula [...] crepuit. Ubi tamen serrula ad propiorem
[ 38] 
bullulam attigit, vitrum illico in pulverem ivit; [...]
[ 39] 
remansit tamen grumus quidam vitreus qui
[ 40] 
digitorum affrictu teritur, instar pumicis innu–
[ 41] 
meris foraminibus pervii. Ubi rostrum paulo
[ 42] 
longius est, licet frangatur,
si non attingatur bulla,
[ 43]  vitrum non crepat. Microscopio videbis bullam
[ 44]  majorem in minore contineri; rostrum vero non esse
[ 45]  perforatum. Summi caloris opera cucurbitula can–
[ 46]  descens, non crepat, quamvis refrigeretur,
[ 47]  observavi in aliqua bullulas summi caloris
[ 48]  vi fere expunctas. In frangendo rostro sentitur
[ 49]  magna resistentia, quae videtur non a vitro
[ 50]  sed arcu quasi tenso se reducente. Saepe vitra
[ 51]  sua sponte franguntur, ut mihi retulit Eustachius
[ 52]  Divini, sibi nocte lentem in aliquot partes
[ 53]  magno crepitu abiisse.
Non raro evenit, dum
[ 54] 
infusa calida dolia purgantur, et abluuntur, ut ob–
[ 55] 
turamentum dolii post aliquot tempus non sine
[ 56] 
aliquo bombo avulsum eductumque avolet; et ne
[ 57] 
quis existimet ab halitu intus compresso extrudi, si do–
[ 58] 
lium subula perforetur, non quidem halitum erum–
[ 59] 
pentem, sed exteriorem aera exuctum cum solito sono
[ 60] 
adstantes audiunt. Igitur educitur obturamentum
[ 61] 
ab aere per rimas seu marginem foraminis exucto,
[ 62] 
sic corpus uliginosum inter digitos pressum, v.g. nucleus
[ 63] 
cerasi procul emittitur.
Effectus igitur bull
Porro
[ 64]  ex his patet effectum esse bullulis ascribendum.
[ 65]  In bullulis autem esse humorem tensum seu dila–
[ 66]  tatum, hinc humorem exugit, hinc resistentia in
[ 67]  frangendo sentitur, hinc suctus sonum aemulatur, hinc
[ 68]  calor minuit, frigus auget impetum.
[ 69]  Nam compressio frigore, tensio calore imminuitur. Bullu–
[ 70]  las esse meatibus inter se commissas, hinc consensum, seu
[ 71]  una rapita rumpi omnes, aere celeritate irrumpente.       
[ 72]  Adde analogum quiddam ut vis appareat aëris
[ 73]  gravitantis. Eustachius Divinus
ex canna seu fistula
[ 74] 
catapultae longioris, cujus cavitas accurate et diligenter
[ 75] 
tornata erat, et immissae glandi prorsus aequalis,
[ 76] 
adducto
anhelitu, pilam prius immissam cum ad–
[ 77] 
ducere vellet, tanto cum impetu adducta est,
[ 78] 
ut dentem fregerit
(+ nihil hoc novi, vide Dig–
[ 79]  baeum. Sed haec Honoratus scripsit anno
1656
1665
+)
[ 80] 
Ratio est quia ubi
anhelitu aëris aliquid
[ 81] 
adductum est, quod in canna remanet, tensum est,
[ 82] 
et dilatatum et proinde levius,
ergo
per illud
[ 83] 
foramen, quod focum vulgo
vocant,
totus aëris cylinder
[ 84] 
cujus basis ori fistulae aequalis est suo pondere summam
[ 85] 
vim exerit, et pilam extrudit. Vitri durities
[ 86] 
porro in experimento nostro
ad rem non facit, quam
[ 87] 
quam eam aliqua stibii admixtio
ut in aere
[ 88] 
campano conciliare possit. Adde temperaturam
[ 89] 
ut in ferro. (+ Ratio cur
rariscentia
raritas
mi–
[ 90] 
nuat
dilatationem
tensionem
, densitas
[ 91] 
compressionem, est NB. haec quod ex statu violento
[ 92] 
faciunt naturalem. +) Fractio vitrorum subitanea
[ 93] 
forte ab aliqua latente bulla tandem longo
[ 94] 
aëris molimine aperto procedit.
Infusa calida
aër dolio contentus rarescit,
[...]
obstructo fo–
[ 95] 
ramine aër adduci nequit, hinc
adducto paulatim
[ 96]  perrimas tandem operculum ejicitur. Modum
[ 97]  fatetur sibi ignotum esse, quo ab artificibus
[ 98]  talia vitra parentur (+ constat hodie esse quod
[ 99]  vitrum instillatur aquae ex igne +). Vale scri–
[100]  bebam 10. Kal. Jun. 1656.       
[101]  Hon. Fab. tract. φys. 2. lib. 1. hypoth. 2.
[102] 
Extincto subito igne, non sentitur millesima
[103] 
pars illius caloris quae prius.
       
[104]  Hon. Fab. tract. φys. 2. lib. 1. prop. 14
[105]  Purus cinis lucutento igni admotus, vix tantulum
[106]  incalescit.       
[107]  Hon. Fab. tract. φys. 2. lib. 1. prop. 20
[108]  Agere actione communi voco, ita agere, ut
[109]  totus effectus a singulis causis dependeat, et ita agat
[110]  ignis calefaciens.       
[111]  Hon. Fab. tract. φys. 2. lib. 1. prop. 34.
[112]  Ignis est causa primaria caloris,
is
hinc
calor secun–
[113]  darius statim extinguitur igne extincto. At cur
[114] 
in igne
durat calor in aqua
, saxo, etc. quia in iis
[115]  multis calor primarius intrusus; unde Scaliger agnoscit
[116]  in aqua fervente ignem, ut et Sennertus. Minuitur
[117]  calor dum divisione particularum ignis allapsis
[118]  frigidis, tum avolatione earum cum halitu. Corpora
[119]  sentiuntur calidiora inter quae plurimus ignis oleum
[120]  calidius quam fervens aqua aurum liquatum quam
[121]  aes, aes quam plumbum. Eductio prop. 40. calor
[122]  et potentia materiae est collectio partium. Calor
[123]  et lumen eodem modo diffunduntur, est enim lumen
[124]  quidam calor modificatus. Calor ita diffunditur prae–
[125]  sertim in sublunaribus, ut cum eo multus halitus igneus
[126]  conjunctus sit. Idem ait P. Aguillonius lib. 5. optic. def. 5.
[127]  si vel subtilissimum velum luculento igni interponas vix
[128]  calore senties. Hinc calor noster
non
vix
agit per refra–
[129]  ctionem et reflexionem ut coelestis.
Flamma


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 2
text replacement
editor's change


back to index