[  1]  Hon. Fab. Phys. Tract. 2. lib. 2. def. 1.
[  2]  Frigus est qualitas condensativa. Prop. 32.
[  3]  Frigus frigefacit dividendo partes
[  4]  calidi seu igneas. Unde
corpus frigefactivum ejus
[  5] 
naturae esse debet, ut vel subtilia evibret corpu–
[  6] 
scula, vel constet illis partibus quae facile se insinu–
[  7] 
ent.
Eas partes seu id corpus vocat humo–
[  8]  rem purum, seu aquam puram, quae cum sit gra–
[  9]  vior igne eum elidit, et dividit, et expellit.
[ 10]  Aqua calida mixta calidae aequalis gradus
[ 11]  nec magis nec minus incalescit, mixta frigidae
[ 12]  vel minus calidae frigescit, et illam fri–
[ 13]  gefacit (+ par videtur ratio esse, si duo
[ 14]  aeres compressi misceantur, item si compressus di–
[ 15]  latato, et si compressus minus compresso. Sed in
[ 16]  agendo discrimen est, quod totum compressum uno
[ 17]  impetu in unum punctum agit, calor non
[ 18]  agit NB. +)
In qua proportione agat cali–
[ 19] 
dum in frigidum
et contra fuse dicemus tra–
[ 20]  ctatu
4. est enim res scitu dignissima, quam
[ 21] 
vix ulla hactenus delibavit, nedum demon–
[ 22] 
stravit.
Aer est frigidus quia subtilis et gravior igne
[ 23]  (+ deberet etiam subtilior esse +) frigidior est
[ 24]  cum a partibus igneis liberior. Unde aer afflatus
[ 25]  frigefacit. Sed ille Mercurius tamen seu sub–
[ 26]  tilis humor majorem ipso aere ad insinuan–
[ 27]  dum se vim habet.
Hinc nubecula hyeme
[ 28] 
frigidissima sentitur
innumeris humoris subtilis
[ 29]  particulis constat, contra aestate halitibus igneis
[ 30]  unde si dissipata pomeridianum aestum facit
[ 31]  majorem. Unde hyeme saevit frigus, quia tunc
[ 32]  ob obliquam solis actionem plus humoris subtilis
[ 33]  quam halitus igni educitur. Quia ad pinguiorem
[ 34]  partem seu halitum igneum educendum
[ 35] 
multo
fortissimo
calore opus ut in distillatione
[ 36]  patet. Aestate summa aëris regio frigidissima
[ 37]  est, quia igneae particulae
[ 38]  aqueas (sulphur mercurium) sursum ex–
[ 39]  pellunt, hinc et major hic aestus
[ 40]  et illic frigus, hinc in inferiore fulgura et toni–
[ 41]  trua.
Dum aestate foris pluit intus fervet
[ 42] 
aestus,
quia aer pluviis densatus attrahit sub–
[ 43]  tilis humoris particulas ex conclavibus, unde
[ 44]  magis intus colliguntur pingues. Pluvia temperat
[ 45]  aestum, quia halitum igneum dividit. Aqua cum im–
[ 46]  petu afflata plurimum frigoris conciliat, hinc
ex si–
[ 47] 
phone
illo quem syringa vocant
intruso embolo evibrata
frigidior sentitur
[ 48]  et ideo magis ad ignem extinguendum adhibetur. Carbo
[ 49]  accensus aeri expositus citius in parte superiore extin–
[ 50]  guitur, quia facilius eo aer recta quam in inferiora
[ 51]  oblique penetrat. Cinere obtectus diu accensus ma–
[ 52]  net, quia cinis rium retinet et exugit.
Carbo accensus
[ 53] 
citius hyeme quam aestate extinguitur sub dio
.
[ 54]  Sed tamen semiaccensus a patulo aere melius
[ 55]  accenditur ob venti appulsum. Nix est frigida
[ 56]  quia multum
continet
semper emittit
ruptis caterva–
[ 57]  tim ignis actione bullis. Unde ventus e montibus
[ 58]  nive tectis frigidissimus. Hac emissione nix aquam
[ 59]  vinum, fructus, refrigerat. Hinc
vitrei scyphi
[ 60] 
sudor in superficie externa dum aqua frigida
[ 61] 
vel vino frigido impletur,
quia halitus ambiens
[ 62]  frigore concrescit, ut sudat marmor afflante
[ 63]  austro qui multum vaporem vehit, itemque vitrei
[ 64]  seu speculares cancelli qui fenestras muniunt, quorum
[ 65]  contra interna superficies a frigore externo sudat
[ 66] 
nec enim per medium vitrum [...] ex libero aere
[ 67]  humor subit, unde in cubiculis ubi nemo ha–
[ 68]  bitat hoc non sentitur. Hyeme concrescit is
halitus
[ 69] 
non modo in rorem sed in gelu
in levigata
[ 70]  vitri superficie, at in asperiore chartae quae
[ 71]  ex filaminibus constat, concrescit in nivem
. Unde
[ 72] 
, et
analogiam
habes in brumali nubecula
[ 73] 
cujus filamina aliis corporibus implexa in
[ 74] 
nivem concrescunt,
unde et anhelitus in barbae
[ 75]  pilis concrescit in nivem. Nitrum emittit plurimum
[ 76]  frigidi ii. Aqua calida agitata citius frigescit
[ 77]  quia dividuntur ita et exhalant ignis particulae
[ 78]  (+ quomodo leviores, si densiores et pinguiores, et quomodo
[ 79]  sic rarefaciunt +).
Irrigantur vici et conclavia ad tem–
[ 80] 
perandum aestum.
At modica irrigatio magis pro–
[ 81]  movet aestum, quia solum non penetrat, ideo superio–
[ 82]  rem superficiem quae magis adusta est tantum solvit
[ 83]  ejusque partes igneas secum elevat. Solum irriga–
[ 84]  tum exsiccatur scil. propter humoris irrigantis a
[ 85]  sole elevationem, et quia inde sentitur odor quispiam isque
[ 86]  parum gratus (+ imo qualis cretae, satis gratus +).
Aqua
[ 87] 
putealis aestate frigidor est, hyeme calidior,
[ 88]  quia hyberno frigore constricta terra non avolat igneus
[ 89]  halitus, aestate avolat. Marmor frigidum quia
[ 90]  in eo, ut aliis perfecte mixtis particulae
[ 91]  ignis et humoris valde divisae, unde hae
[ 92]  in illas agunt, et eas expellunt (+ at cur
[ 93]  non potius humidae expellunt ignem, quippe
[ 94]  graviores et subtiliores. +) constat autem marmor
[ 95]  prae aliis lapidibus succo lapidescente probe
[ 96]  percolato. Idem de metallis politum est frigidius
[ 97]  quia tunc pori minus obstructi. Hinc glacies
[ 98]  frigidior nive. Imo in ferro polito et ma–
[ 99]  gnete levigato, et
electro fricto vis
succino
[100] 
lacca, etc. frictis vis
major. Charta marmo–
[101]  ri levigato imposita tantulum humectata reperitur
[102]  per noctem. Aedes ex levigato marmore frigidio–
[103]  res. (+ Si qualibet nocte sensibilis ermittitur humor,
[104]  cum possit ponderari; necesse est anno emitti dimi–
[105]  diam et ultra marmoris partem. Ergo rectius
[106]  aër per poros transit, quasi per angiportas +).
[107]  Hinc et humiditati obnoxiae, et frigidissi–
[108]  ma aura ad limen offeretur intranti. Omne
[109]  frigus humidum est. Sal hyeme liquescit, imo
[110]  et
gluten, coagulum, saccaro condita, imo et
[111] 
caseus hyeme mollior
(+ ratio quia aër abit den–
[112]  satione in aquam +) tela. Si duas laeviga–
[113]  ti marmoris laminas,
alteram candidi alter–
[114] 
am nigri aestivo soli per aliquod tempus ex–
[115] 
pones, et utramque manu
attrectabis, nigram
[116]  senties calidissimam, candidum frigidum, nec recte
[117]  dicetur omnia candida temperamenti


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 2
text replacement
insertion 1


back to index