[  1]  Hon. Fab. Phys. Tract. 2. lib. 4. prop. 40
[  2]  Exhalabile est quicquid ex duro vel liquido
[  3]  potest fieri spirabile. Talia sunt per se, humor
[  4]  et ignis.       
[  5]  Hon. Fab. Phys. Tract. 2. lib. 4. prop. 40
[  6]  Id
omne inflammabile est, quod vi caloris talem
[  7] 
halitum suppeditare potest in quo partes ignis
[  8] 
cum partibus humoris ita conjunctae sunt, ut hae
[  9] 
prius avolantes prae rarefactione (hoc enim
[ 10] 
humori solenne est) faciant, ut metu vacui
[ 11] 
partes ignis colligantur.
Nam flamma nihil
[ 12]  aliud est quam halitus accensus. Aqua est in–
[ 13]  flammabilis quodammodo, quia
si modicum
[ 14] 
humorem in luculentum ignem conjicias, videbis
[ 15] 
crescere flammam, et carbones humore asperguntur
[ 16] 
in ustrina ut magis ardeant.
Quaedam
[ 17]  calore lento fiunt crassiora, forti plane ex–
[ 18]  halant, quia
plus humoris inest quam ad
duri–
[ 19] 
tioem
duritiem
conciliandam opus. Sed ille tamen humor for–
[ 20]  titer implexus. Mercurius totus pene est terra et
[ 21]  humor sine igne seu plexibus.       
[ 22]  Hon. Fab. Phys. Tract. 2. lib. 4. prop. 42
[ 23]  Frangibile est cum resistentia ab impressa vi
[ 24]  superatur (+ potius cum ita celer est ictus, ut so–
[ 25]  lutionem non expectet lentam +). Tremulus
partium
[ 26] 
fractarum motus
est causa fragoris.
Hinc non raro aliquid
[ 27] 
ligni avolat propter inflexionis vim. Haec enim
[ 28] 
potentia tensorum est,
et
reducitur ad arcum.
Ab eodem
[ 29] 
tinnitus vitri dum frangitur
. Hinc trunco rupto
[ 30]  tantus fragor. Vitrum ob defectum humoris infle–
[ 31]  cti non potest, et terrestres partes secundum lineam
[ 32]  rectam sunt sitae, hinc facile solvitur plexus. Ut
[ 33]  in fissili ligno. Hunc situm ex perspicuitate evinco. Fragilia sunt varia.
[ 34]  Lignum
teri non potest, sed [...] frangi.
Quaedam teri pos–
[ 35]  sunt, sed magna
vi ut marmor, vitrum glacies.
[ 36]  Quaedam manu teri possunt,
ut panis, sicca folia,
[ 37] 
nix.
Quaedam non rumpuntur per flexionem
[ 38]  sed tractionem, ut funis (+ proprie ruptilia +).
Fin–
[ 39] 
di dicitur quod plus dividitur, quam
ipsum
dividens dividat
[ 40]  (+ eleganter +). Etiam
caudices herbarum, tritici, can–
[ 41] 
nae folia,
ita fissilia sunt, et quae nutriuntur
[ 42]  quippe ductis in longum fibirs.
Nullum molle
[ 43] 
est fisile.
(+ imo hi ipsi caudices, item nervi +)
[ 44] 
Secabile est quod [...] citra imminutionem vel
[ 45] 
tritum dividitur,
(+ aptius: Fissile est quod plus
[ 46]  dividitur, quam dividens dividat. Secabile quod aeque,
[ 47]  Teribile quod minus +). Hinc quae secundum longitu–
[ 48]  dinem fissilia sunt, solent esse secundum la–
[ 49]  titudinem secabilia. Mollia possunt secari filo,
[ 50]  dura ferro aucto.
Serrabile est [...] quod serra
[ 51] 
dividitur, sic lignum, sic os, sic lapis.
Duplex
[ 52]  est serra, prima denticulis armatur, in altera denticulorum
[ 53]  loco adhibetur
lapis
arena
durissima, sic vulgo
[ 54]  serrantur lapides. Quia arenae multiplicato affrictu
[ 55]  minuitur lapis. (+ In eo igitur consistit haec divisio
[ 56] 
quod
seu
conceptus serrabilitatis, quod fit non tam
[ 57]  insertione dividentis, quam extrusione conjungentis. +)
[ 58]  Porro ferrum lima dividitur, ut lignum
[ 59]  serra,
est autem lima instrumentum ex duro cha–
[ 60] 
libe asperum ob innumeras [...] rugas quibus distinguitur,
[ 61]  hinc limabilia sunt
metalla, lignum, os, dens.
[ 62]  (+ comminuere est
partes omnes
dividere comminuendo totum.
[ 63] 
Serrare est dividere comminuendo partem. +)
       
[ 64] 
Fictile vel figlinum est, quod prae siccitate fran–
[ 65] 
gitur ac teritur facile tum quia humoris defectu,
[ 66] 
non est flexile, [...] tum quia ignis defectu non est
[ 67]  plexile. Huc revoca et ossofragile, quod ad
[ 68]  instar ossis frangitur, os autem habet singularem
[ 69]  flexum et fabricam, singularique modo divi–
[ 70]  ditur dum frangitur,
relinquuntur enim quaedam
[ 71] 
quasi acus, quae insitae in alio segmento vide–
[ 72] 
bantur, [...] quia
cum
os ut plurimum utrinque nutriatur
[ 73] 
id est ab utroque modo, fibrae in orbem potius vel
[ 74] 
spiram, quam secundum lineam rectam eunt.
[ 75] 
His adde squamosum vel squameum quod
[ 76] 
per
suamas
squamas
dividitur, ut petrostilbe, vulgo
[ 77] 
ardoise.
       
[ 78]  Hon. Fab. Phys. Tract. 2. lib. 4. prop. 43
[ 79]  Cera est plumbum facile
flectuntur, quia mul–
[ 80] 
tum habent humorem eumque liberiorem, ut facile
[ 81] 
possit de cavitate in cavitatem traduci.[...] Hinc cal–
[ 82] 
cinata et vitrificata non inflectuntur.
Sic et in filo
[ 83]  ob liberos
in longum meatus aer vel humor
[ 84] 
facile discurrit.
Ita et
in ferro ducto,
quia
[ 85] 
in longum pori producuntur.
Porro in quibus
[ 86]  flexione oritur compressio et tensio (+ id est
[ 87]  ubi ex uno loco in alium non potest humor dis–
[ 88]  currere +), hinc sequitur resitutiones conatus.
[ 89] 
Hinc lignum viride facilius lunatur,
quia materia
[ 90]  facilius per meaturs discurrit. Omnia quae hoc secun–
[ 91]  do modo flectuntur, habent meatus in longum
[ 92]  productos:
ferrum temperari debet ab humido
[ 93] 
ut curvatum se restituat,
nam humor in
[ 94] 
poros candentis ferri subit, qui deinde
[ 95]  (+ refrigeratione +) contrahuntur. Adde ob–
[ 96]  longam et parum crassam figuram, nam alias
[ 97] 
plures partes resistunt.
Arcus diu lunatus ob
[ 98] 
compressionem
exhalantes partes
, vel alias rece–
[ 99]  ptas, vel subtiliter invicem commeantes tandem
[100]  se omnino non restituit. Ductilitas est ab humore
[101]  et igne, ab illo flexio ab hoc tenacitas.
[102]  Hinc ferrum candens ductile, ipsum vitrum
[103]  ubi ab igne mollescit. Trahibile est quod
[104]  torqueri potest ut lubet,
corrigia, filum, pilus, lana,
[105] 
nervus, viscum, massa.
Commassabile,
quod
[106] 
in massam ire potest, farina, arena, calx, cera mol–
[107] 
lior, pix
idem pressionem molitur, nec se re–
[108]  stituit.       
[109]  Hon. Fab. Phys. Tract. 2. lib. 4. prop. 44.
[110]  Pressibile est vel ex pressione
ut
spongia
, vel saltem compressione
[111] 
ut pix, massa
sibi scil. meatus pressione contrahuntur. Impressibile
[112]  quod figuram
admiddit
admittit
, ubi humor et tenacitas.
[113]  Aeri valida vi figura imprimi potest. Ligno figura
[114]  male imprimitur, in lana, carne, spongia, quippe
[115]  se restituentibus non manet. Item ubi separari non
[116]  possunt partes sine tritu, ut glacie, vitro, sculptile
[117]  vero figuram admittit per detractionem partium.
[118]  Formabile est quod figuram
facile
impressam bene
[119]  servat, ut lacca Hispanica, aes. Tingibile
est quod a
[120] 
tinctura permeari potest propter laxiores poros, si
[121] 
corpus siccum est, ut tinctura adhaerescat,
[122] 
sic tinguntur panni
[123] 
et fructus, imo quaedam ligna molliora, etiam
[124] 
terra imo et vitrum, quando mollius est,
[1]  Sed{unsichere Lesung} interrogatus Jurisperitus.


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 2
text replacement
deletion 1
insertion 1
editor's change
editor's addition


back to index