[  1] 
Aer non gravitat nisi vel habeat corpus
[  2] 
rarius infra se, vel diversis partibus ejusdem plani
[  3] 
aquae inaequaliter incumbat.
Nam si plano aquae
[  4]  aer incumbat rarior, et proinde
major
minor
[  5]  hic reliqua descendens aquam
deprimet
huc
[  6] 
faciet attolli hic et deprimi
illic. Luna autem
[  7]  aerem rarefacit (+ NB. posset hoc experi–
[  8]  mento quodam declarari. +)       
[  9]  Hon. Rab. Tract. Phys. 2. append. cap. 2.
[ 10]  Nuper quaedam experimenta inventa, de quibus et Timaei
[ 11]  Locrensis id est Thomae Cornelii
Consentina
Epistolam
[ 12]  legi. Est is calaber, Medicus arte, sed aliquan–
[ 13]  tum maledicus. Prodiit et quoddam Raph. Magiotti
[ 14]  scriptum. Experimenta huc redeunt,
si am–
[ 15] 
pulla [...] aere plena [...] inverso situ immergatur aquae,
[ 16] 
aer inclusus comprimitur. [...] Hinc quo altius
descendit,
[ 17]  major compresso, et plus aquae intrat.
Hinc si vel di–
[ 18] 
gito vel alio modo post intrusionem aquae foramen
[ 19] 
obstruatur, eductoque globulo aperiatur ab aere compresso
[ 20] 
aqua foras extruditur, ut et Timaeus observavit.
Porro
[ 21] 
intrusa aqua et compresso incluso aere, si foramen [...] ob–
[ 22] 
struatur, inde gravior globulus efficitur
(+ NB. NB. +)
[ 23]  et globus post hanc compressionem gravior fundum pe–
[ 24]  tere potest. (+ Hinc potest fieri motus perpetuus +) Globuli
col–
[ 25] 
lum
exile
deorsum vergat,
et allegari debet, ut in hoc situ tenea–
[ 26]  tur
frustulum laminae plumbeae vel aeris
observante
[ 27]  Magiotto debet hic globus esse
paulo levior aqua,
[ 28]  ut parva accessione deprimatur, unde
vel vitrum
[ 29] 
debet esse crassius vel
plumbo alligato ad
[ 30]  collum gradus temperare,
vel aqua immitti, quae
[ 31] 
sine vi extrudi non possit,
quod fiat si globus in–
[ 32]  calescens in frigidam mittatur. Sit jam cavus cylinder
[ 33]  aqua plenus, sit globulus summissus levior aqua, sed
[ 34]  qui minima ponderis accessione gravior factus fundum
[ 35]  petat, sigilletur cylinder hermetice.
Manus
calida cylindro
[ 36]  admoveatur, descendit globus. Quidam rationem reddunt,
[ 37]  quod aqua calore rarefacta levior. Sed hoc nihil, quia
[ 38]  rarefactum fit levius quando rarescens explicatur,
[ 39]  quod hic non. (+ mala objectio. Fit levius quia
[ 40]  ignis explosionibus attollitur. +) Fit ergo gravior globus
[ 41]  quia
aqua calore rarefacta et intra vas
compressa
[ 42]  plus aquae intrudit, unde globus
levior
gravior
(+
et
[ 43] 
at
ipse fassus si non firmetur non descendere. Imo etiam
[ 44]  non firmatus descendit videtur utraque ratio eodem re–
[ 45]  cidere +). Aqua restituta extensioni priori resurgit.
[ 46]  Utraque ratio concurrit, quod scil. tantum extrudatur
[ 47]  aqua quantum intruditur globo. Porro non esse
[ 48]  in causa quod sola aqua sit rarefacta patet, quia
[ 49]  clausus globus non ideo descendit (+ NB.). Contra si
[ 50]  globus tantulo sit brevior, ut minima
frigore
pon–
[ 51] 
deris retractione emergat, corpore frigido
admo–
[ 52]  to, ascendet, ob eandem causam. Sed si nix vel glacies
[ 53]  cylindro admoveatur etiam descendet, ut dictum supra
[ 54]  ob emissionem mercurii frigidi, mox rursum a–
[ 55]  scendet, inde rursum descendet durante diu fri–
[ 56]  gore.
Si Tubus sit apertus, [...] aqua plenus, immisso em–
[ 57] 
bolo, qui recte cum concavitate tubi conveniat, com–
[ 58] 
primatur aqua, globulus descendit, quia facilius comprimitur
[ 59] 
aer globulo inclusus quam aqua, unde aqua in glo–
[ 60] 
bulum intruditur. Unde globus gravior.
Idem si vel
[ 61]  digito aquam premas, aut si os admoveas ori cana–
[ 62]  lis, quasi edicturus globulo D ut deorsum eat, modico
[ 63]  anhelitu
aut si superior tubi pars utri alligata sit,
[ 64] 
quem leviter premas vel stringas.
Aqua alio
aurii
[ 65]  quia? proprie comprimi non potest, et globus aureus
[ 66]  aqua plenus
[ 67]  non potest comprimi quaecunque vis mechanica applicetur[;]
[ 68] 
si intra vas aeneum aquam comprimere tentes
[ 69] 
per intrusionem aeris ut fieri solet, [...] frigidiorem
[ 70] 
senties,
extrusis mercurialibus corpusculis, idque
[ 71]  probat
tractio
trajectionem per poros vitri
[ 72]  porro contra educto embolo et facta rarefactione,
[ 73]  levabitur globus.         Similiter globus descendit
[ 74]  si comprimas aerem qui est in vase clauso,
[ 75]  si non ut priore casu, est totum aqua plenum,
[ 76]  contra si dilates ascendit, si sit tubus aqua plenus,
[ 77]  sint supra et infra duo exigua foramina
[ 78]  acicula obstruibilia, natet globus
instar exiguae ampullae
[ 79] 
partim aere partim aqua plenus, ita temperatus, ut tan–
[ 80] 
tum non supernatet, ac proinde descendat, volo nempe
[ 81] 
a tenuissimo reticulo retineri, ne deorsum eat.
Utroque
[ 82]  foramine obstructo globulus immotus manet. Aperto
[ 83]  foramine superiori fit gravior, erat enim aqua
[ 84]  prius supra affixa metu vacui, nunc deorsum
[ 85]  gravitat aperto inferiore, cessat compressio
[ 86]  aeris inclusio globuli, et levior evadit, ideoque
[ 87]  ascendit quia scil. aliorsum jam aqua gravitat
[ 88]  id est in foramen aerem subjectum. Si utrumque
[ 89]  foramen aperiatur, subsistit,
ubi erat
nulla
[ 90] 
sequetur mutatio
; Mallem autem esse basin vitream
[ 91]  quam coriaceam.Si tubus sit tantum infra
[ 92]  obstructus, rarescens calore faciet ascendere
[ 93]  globum, frigus descendere,
et si mercurii
[ 94] 
quia aer
inclusus densatusque aquam exugit (+ NB.
[ 95]  Ergo aer potius exugit aquam quam illa aerem,
[ 96]  ergo est subjectum compressionis et rarefactio–
[ 97]  nis ut in thermometro +). Etsi mercurius ille
[ 98]  frigidus admoveatur nil mutat tamen, quia exire rursus
[ 99]  per foramen potest. Duobus globulis
in vas apertum
immissis rarefa–
[100]  ctione apertus ascendit, clausus manet.
Et contra
[101] 
sive clausum sit vas sive non
At
in refrigeratione per
[102]  superiora distingue, si vas supra apertum frigido
[103]  admoto ille descendit quia
aqua
aer
inclusus
[104]  condensatur, hic clausus ascendit, quia aqua densatur.
[105] 
NB. (+ Aquae ergo densatio levat non rarefactio
[106] 
demittit. +)
Si vas sit obstructum, et uterque
[107]  globus supernatet admoto calido uterque descendet,
[108]  apertus ob intrusam aquam, clausus ob medium
[109]  factum rarius. Admoto frigido fieri potest ut apertus
[110]  descendat, clauso innatante, si frigidum
[111]  mercurium quendam emittet, aquam intrusione sin
[112]  comprimentem Globus supernatans aegre, percusso
[113]  valide vase descendet, quia aere ictu ex globulo
[114]  eliso, aqua succedet. Compresso ore tubi apertus
[115]  immergetur, non obstructus (+ quia hunc impedit po–
[116]  tius aquae densatio NB. +)
Duo globuli erant
[117] 
in scypho, aqua pleno, alter frigescente aqua emergebat
[118] 
et calescente immergebatur; alter frigescente immergebatur, et
[119] 
calescente emergebat. Primus erat obstructus,
sed ita ut
[120]  esset aqua rarescente gravior, et condensata levior paulo,
[121] 
secundus exiguo foramine patebat, ita compositus, ut per
[122] 
accessionem modicae gravitatis immergeretur, detractio–
[123] 
nem emergeret.
       
[124]  De palulis cereis ferrea scobe temperatis vid. tr. de Elementis de liquore
[125]  supra libellum per canaliculum utrinque apertum ascendente vid. dict.
[126]  tr. et dial. de globis aqueis et ii de ampullis, figura flammae,
[127]  dictis locis. Adde in tubo libratum et alia quae
exhausimus tum
[128] 
in appen–
[129] 
dice ad metaφysicam de vacuo, tum in dialogis, item vim Electricam quae
[130]  et ipsa a tensione et compressione pendet. Fateor desiderari quaedam
ad
[131] 
progressionem illorum motuum pertinentia, qui ex tensione et compressione
[132] 
sequuntur. [...] Et plena integra tractatio deest de chordarum et arcuum re–
[133] 
ductione de ii librationibus, et multis aliis quae in singularem tractatum
[134] 
referemus licet enim de motu locali corporum
egerimus plurima tamem
[135]  restant,
ut nonnulla a Mousnerio astructa explicentur et emen–
[136] 
dentur, quod in metaφs. magnam partem praestitum, tum ut alia
[137] 
omissa addantur circa tensa, compressa
[138] 
librata, vibrata, projecta,
[139] 
tracta impacta justum volumen
de his jam fere affe–
[140]  ctum habemus, quod φsicam sequetur. Unde satius dixi universam
[141]  de motu tractationem in unum congerere quam membratim
[142]  discerpere.       


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 2
text replacement
deletion 1
editors deletion
insertion 1


back to index