[ 1]  [S. 181] certain viscus qui resistoit au feu. Gellius dit que
[on]
trouve dans le port d'Athenes un vaisseau pour Archelaus General
[ 2]  de Mithridate, chargé
d'alun
d'une certaine
de cette espece d'alun (aluin)
qui deuvoit? servir, à garantir? les vaisseaux
[ 3]  du feu.         Het Eik hout spant de Kroon tot te sheep bow bowen alle
Boomen
Bomen
, wan 't is taei,
[ 4]  buight wel, is sterk en niet te
swaer
zwaer
. Oulincks men hier touwen floeg uit de bast van Eiken boom,
[ 5]  't gen heden niet geschiet, om dat ons hennip in overvloet uit verre landen toe wert gebracht. Hoe
[ 6]  minder quasten in 't hout zyn en hoe langer van draet het is, hoe nutter tot den bow dient. Het hout daer
[ 7]  het meeste
haers
hars
, gom, of
terpen
tarpentijn
in is alderbest het water weert. Hier in overtreft het green en
[ 8]  vuuren hout
het
den Eik. Het bruin zijn van het hout is een teeken dat het nat en vochtig is,
[ 9]  waerom men de geele verw kiest. Het pit (+ an medulla +) en binnenst van de boom geeft
[10]  het beste hout, hierom men alzulcke bomen kiest, 't welcke het breetst zijn van pit. Vitruvius parle
[11]  de Larix sur la mer hadriatique qui resistoit au feu. Theophrastus dit que les portes du temple de Diane
[12]  estoit du Bois de Cypresse et avoit duré par l'ange de 4 hommes adjoutez pluie. Iersch hout
[13]  is hart, wederstaet worm en alle ongedierten, taei (+ puto zŠhe +) als Leder, waerom tot ten scheeps–
[14]  bow zeer bequaem. Aen folders (+ puto solivés, planckes +) die van dit hout gemaekt zyn vint men
[15]  nimmer spin of eenig vergiftig ongedierte. De echte Pijnboom is van te oude to te scheep bouw
[16]  zeer gepresen. [S. 182] Navis
ipsis
poetis
pinus.         Olmbaum-hout lijdt qualijk spijkers. Het Lindenhout
[17]  wort geprezen, om dat het scheuren en barsten weinig onderworpen is.       
[18]  De Bastaerd-Pijn is bros, en de vergangelijkheit zeer onderworpen, ten ware tat bepeckt wort wanneer
[19]  zy lange duert. Dennen-hout koos men tot rees en om sprieten van te maeken j't is buygsam (+ flexile +)
[20]  maer verrot in Zout water light, waerom dat beter op zoete vlieten gebruyckt mag werden als in zee.
[21]  Het wiert te scheep boven
water
wasser
gebruickt, daer het om zyn lichtigkeit bequaem to was. De bomen werden
[22]  by de zommige onterscheiden in de mannelijke en vrowelijke kunne, en by hen werd de manlijke
[23]  voor de sterckste en vastste gehouden.         Waeterboomen hielden de ouden taei (+ zŠhe +) hout te zyn en
[24]  darom tot schilden et diergeliike zeer bequaem.         De Zwarte doorn wiert tot inhouten om zyn on–
[25]  bederfzaemheit gebruyckt.         [S. 183] Het schip 't geen on lanks ten gronde uyt is gehaelt en het
[26]  Nemorenser meir, 't welk Trajanus ash bewaerde, bewiist klaerlijck de langdoursamkeit van de pijn en
[27]  Cypressen boom, waer van det vaertuig was gebowt. Diet dient voor en algemeene wet angenomen
[28]  te zyn, dat men to
se
te
schipsbow geen hout kiest 't geen het aldergroodste is, want groote
[29] 
boomen
bomen
, zyn oude bomen en oude bomen zijn als oude menschen
krachtegoos
krachteloos en
bros.         Kircher
[30]  getuigt een boom-schoors gezien te hebben, doer een geheele Kudde-
shapen
shappen
in verschool.       
[31]  Pock en Notebomen hout dienstig
te
tot
schiiven is, wan 't is hart en sterck. Linden en Abelen tot
[32]  pompen en andere buisen zyn bequaem, om dat van binnen week en van buyten hart is. Mispel
[33]  hout is goed als
't
in droog staet, dog
waneer
wanneer
by water komt, staet het deur en drinckt water in
[34]  Els aen het water gewossen, wird van Vitruvius zeer gepreesen en bequaem geoordeelt om in 't water
[35]  te staen. De Zirnenboom verrot haestig, en daerom niet goet tot de scheep bow.         Van de
[36]  mastbomen wierden by de ouden te socken tot de ofsen
gemackt
gemaekt
om haere stevigkeit. Hout
[37]  tat tusschen water en wint heft gelegen is de werrotting zeer onderworpen. De deugt (dugend) van
[38]  Masten bestalt en
haere
haer
dickte, ronde en langde, ook dat sonder quasten en langdradig
sijn
zijn
.
[39]  Nimmer moet een boom gehackt werden als hy vrught
draght
draegt
. 't is mit [S. 184] boomen
[40]  gilijck mit vrowen, zwack als ze dragen. Nemt acht of the Mane (Mond) velt de
boomen
bomen
[41]  in haer afzyn (secate, velt fŠllet) want zy gelooft-men net meerdert de vogtheit in de selve.
[42]  En laet mede het hout niet al te zeer drogen op dat het niet berste en vermorzele.       
[43]  Insgelijks is 't boomhacken best na dat het lang still en droog weder zy geweest want regen
[44]  nat het
hust
huot
, en wind slugt het selve, zoe dat het water van
bin
binnen
niet uyt
zeipern
zebipern
en kan
[45]  (+ pluvia hume?t, ventus claudit, ut aqua difficulter exeat +).       
[46]  Wanneer men hout brant om te buygen en het
sine
syne
Kool
geft
geeft
, is een teken
[47]  dat wel buygen zal en lenig is, grove Kool geft steevig (+ steiff +) en unbuygsaem hout.
[48]  Wel staet te letten dat wanneer men berk of andere houten of the schepen brengt,
[49]  dat men die 4 of 6 duym langer neemt als te maet
tuyten
buyten
om in 't rond te
[50]  meten schijnt te vereisschen, wan 't ander zins men te kort zal schieten.


all layers on
all layers off
last version
text layer 1
text layer 2
text layer 3
text replacement
deletion 1
insertion 1
editor's addition


back to index